دانشگاه پیام نور
دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی
پایان نامه
برای دریافت مدرك کارشناسی ارشد
رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری
گروه جغرافيا
عنوان پایان نامه:
تاثیر فرم کالبدی بر کیفیت زندگی
(مطالعه موردی: شهر ساری)
مریم عرفانی
استاد راهنما:
دکتر مصطفی قدمی
استاد مشاور:
دکتر اسداله دیوسالار
تیر1392
چکیده
شهرها ، سیستم پيچيد ه و پويایی هستند كه درگذر زمان دستخوش تحولات كالبدي،اجتماعي،اقتصادي و … گردیده اند. در راستای نیل به توسعه شهری دستیابی به رفاه اجتماعی و ارتقاء کیفیت زندگی از حقوق مسلم هرفرد وجامعه است ؛بدین منظور کاهش فاصله میان آنچه هست و آنچه باید باشد از اهداف مهم برنامه ریزان شهری است .
باتوجه به موضوع تحقیق یعنی تاثیرفرم کالبدی شهر برکیفیت زندگی نمونه ی موردمطالعه شهرساری،قابل ذکراست که هدف اصلی تحقیق حاضر تاثیر دو پارادایم و الگوی توسعه ی شهری یعنی فرم فشرده و پراکنده برکیفیت زندگی شهروندان باتاکید برابعاد کالبدی،حمل ونقل،محیطی ،اجتماعی ،اقتصادی ونگرش است.بدین منظوربرای شناخت الگوی توسعه در نمونه های پژوهش از توزیع تراکم خالص مسکونی ،تراکم خالص و ناخالص شهری ، اختلاط کاربری ، بعد وتعدادخانوار استفاده شد .
همچنین به منظور ارزیابی کیفیت زندگی درمحلات شهرساری به تولید پرسشنامه ای60 سوالی وتوزیع آن ها بین 385 خانوار (براساس مدل کوکران)درشش محله ی مجزای شهرساری وتحلیل آماری پرسشنامه های جمع آوری شده باکمک نرم افزار Spss پرداخته ایم .نتایج حاصل ازآزمون بااستفاده از روشهای آماراستنباطی همچون تحلیل واریانسی ،آزمون های T مستقل، آزمون تعقیبیLSD وآزمون توکی نمایان می سازند که دوالگوی فشرده و پراکنده درمحلات شهرساری ، تاثیری درکاهش و افزایش کیفیت زندگی شهروندان ندارد .
کلیدواژه: کالبدشهری، فرم فشرده ،فرم پراکنده، کیفیت زندگی شهری،شهرساری
فهرست صفحه
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………….2
1-1- بيان مساله…………………………………………………………………………………………………………………….2
1-2- پرسش هاي تحقيق………………………………………………………………………………………………………..6
1-3-پيشينه تحقيق…………………………………………………………………………………………………………………6
1-4- ضرورت اهميت تحقيق………………………………………………………………………………………………..14
1-5- فرضيه هاي تحقيق………………………………………………………………………………………………….17
1-6- اهداف تحقيق………………………………………………………………………………………………………….18
1-7- روشهاي تحقيق……………………………………………………………………………………………………….18
1-8- قلمرو تحقیق (زمانی،مکانی،موضوعی) ……………………………………………………………………….19
1-9- روش و ابزار گرد آوری اطلاعات……………………………………………………………………………….20
1-9-1-روش كتابخانه اي واسنادي………………………………………………………………………………………..20
1-9-2- روش ميداني………………………………………………………………………………………………………….20
1-10- روش تجزیه و تحلیل………………………………………………………………………………………………..21
1-1 1- جامعه آماري و روش نمونه گيري………………………………………………………………………………21
1-11-1-جامعه آماري…………………………………………………………………………………………………………21
1-11-2- روش نمونهگيري……………………………………………………………………………………………….22
1-11-2-1- اعتبار وپایایی……………………………………………………………………………………………….23
2-11-2-2- تعیین حجم نمونه آماری………………………………………………………………………………..24
فصل دوم ………………………………………………………………………………………………………………………26
مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………….27
2-1-1- کالبد………………………………………………………………………………………………………………..27
2-1-2- شهر ……………………………………………………………………………………………………………….27
2 – 1-3-كالبد شهر………………………………………………………………………………………………………..29
2-2-تبیین نظریه های مربوط به ساخت اکولوژیک……………………………………………………………….29
2-2-1- فرم شهر با دواير متحدالمركز……………………………………………………………………………….30
2-2-2-فرم قطاعي……………………………………………………………………………………………………….31
2-2-3- فرم ستاره ای (شعاعي ) ……………………………………………………………………………………33
2-2-4- فرم چند هسته اي……………………………………………………………………………………………..35
2-2-5- فرم اقماری……………………………………………………………………………………………………..36
2-2-6-فرم خطي (کریدوری) ………………………………………………………………………………………37
2-2-7- فرم شطرنجي (گسترده ) ………………………………………………………………………………….38
2-2-8- فرم شبكه محوري باروكي………………………………………………………………………………….39
2-2-9- فرم مشبك ( توري شكل ) ………………………………………………………………………………..40
2-2-10- فرم متمركز( درون گرا) ………………………………………………………………………………….41
2-3-پارادايم هاي جديد توسعه شهري …………………………………………………………………………..41
2-3-1-راهبرد پراكنش شهري ……………………………………………………………………………………….42
2-3-2- تجربيات پراكنش شهري در كشورهاي مختلف……………………………………………………..47
2-3-2-1- امريكا………………………………………………………………………………………………………..47
2-3-2-2- چين…………………………………………………………………………………………………………..47
2-3-2-3-کشورهای جهان سوم …………………………………………………………………………………..48
2-3-2-4- ایران…………………………………………………………………………………………………………49
2-4- راهبرد شهر فشرده……………………………………………………………………………………………….49
2-4-1- اهداف راهبردهاي شهر فشرده ………………………………………………………………………….49
2-4-2- سیاستهای اجرايی راهبرد شهر فشرده………………………………………………………………51
2-4-3- تجربه ی کشور های جهان در زمینه توسعه فشرده………………………………………………..52
2-4-3-1-اسپانیا………………………………………………………………………………………………………..52
2-4-3-2-سوئیس………………………………………………………………………………………………………53
2-5- روشهای تعیین میزان فشردگی وپراکندگی شهری ……………………………………………………53
2-6-کیفیت زندگی……………………………………………………………………………………………………………56
2-7- کیفیت زندگی شهری………………………………………………………………………………………………….57
2-8- شاخص های کیفیت زندگی شهری………………………………………………………………………………..59
2-9- اصول ارزیابی کیفیت زندگی شهری………………………………………………………………………………62
2-10- مدل مفهومی کیفیت زندگی………………………………………………………………………………………65
2-11- نظریه ها و مکاتب تاثیرگذار برکیفیت زندگی ………………………………………………………………71
2-12- تجربیات کشور های جهان در زمینه کیفیت زندگی………………………………………………………73
2-13- شهر پایدار و شهر پرتراکم………………………………………………………………………………………..76
2-14- شهر فشرده و كيفيت زندگي …………………………………………………………………………………….77
2-15- كيفيت زندگي و توسعه پايدار……………………………………………………………………………………78
خلاصه مباحث فصل دوم…………………………………………………………………………………………………….82
فصل سوم…………………………………………………………………………………………………………………………84
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………….85
3-1- جایگاه شهر ساری در سلسله مراتب شهری استان مازندران ……………………………………………..85
3-2- موقعيت سیاسی ،جغرافیایی وریاضی شهر ساري ……………………………………………………………87
3-3- وجه تسمیه شهر ساری………………………………………………………………………………………………88
3-4- موقعیت طبیعی شهر ساری …………………………………………………………………………………………89
3-4-1- وضعیت آب و هوای شهرساری …………………………………………………………………………….89
3-4-2- درجه حرارت درشهر ساری …………………………………………………………………………………..90
3-4-3- وضعیت بارندگی درشهر ساری………………………………………………………………………………90
3-4-4- رطوبت هوای شهر ……………………………………………………………………………………………..91
3-4-5- سیستم حرکت آبهای سطحی (باران)و موقعیت مسیل ها در شهر………………………………….92
3-4-6- نحوه دفع آبهای سطحی( آب باران)در شهر و معایب آن…………………………………………….92
3-4-7- ساختمان زمین شناسی………………………………………………………………………………………….93
3-4-8- جنس خاک………………………………………………………………………………………………………..93
3-4-9- آبهای زیر زمینی…………………………………………………………………………………………………93
3-5- شناخت ويژگي‌هاي جمعيتي /اجتماعي /اقتصادي………………………………………………………..94
3-5-1- ساختار جمعيتي محدوده مطالعاتي……………………………………………………………………………94
3-5-1-1- بعد خانوار……………………………………………………………………………………………………….95
3-5-1-2- نسبت جنسي …………………………………………………………………………………………………..97
3-5-1-3-گروه سني ……………………………………………………………………………………………………….98
3-5-1-4- میزان تولد و وفات در شهر ساری …………………………………………………………………….100
3-5-1-5- میزان سواد…………………………………………………………………………………………………..101
3-5-1-6- تراکم واحدمسکونی وتراکم خانواردرواحد مسکونی…………………………………………….102
3-5-1-7- بررسی روند مهاجرت شهر ساری……………………………………………………………………..103
3-5-1-8- چگونگي پراكنش جمعيت در محدودة مطالعاتي…………………………………………………..105
3-6- ويژگي‌هاي وضعيت اقتصادي ساكنان در محدوده مطالعاتي …………………………………………..106
3-6-1- جمعیت فعال و غیر فعال ساری…………………………………………………………………………….106
3-7- ویژگی کالبدی شهرساری………………………………………………………………………………………..107
3-8- تقسیمات منطقه ای و ناحیه ای شهر ساری…………………………………………………………………110
خلاصه مباحث فصل سوم ………………………………………………………………………………………………114
فصل چهارم………………………………………………………………………………………………………………….115
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………..116
4-1- روش تعیین فرم کالبدی ………………………………………………………………………………………117
4-1-1- شاخص تراکم خالص مسکونی………………………………………………………………………………119
4-1-2- تراکم خالص جمعیتی (تراکم خالص شهری ) ……………………………………………………..120
4-1-3-تراکم ناخالص جمعیتی( ناخالص شهری) …………………………………………………………………120
4-1-4-اختلاط کاربری …………………………………………………………………………………………………….121
4-1-5- تعداد خانوار……………………………………………………………………………………………………….121
4-1-6- بعد خانوار …………………………………………………………………………………………………………122
4-2- شناسايي مشخصات فردي نمونه آماري………………………………………………………………………..122
4-2-1- جنسیت ……………………………………………………………………………………………………………..123
4-2-2- سن سرپرست…………………………………………………………………………………………………….123
4-2-3-تعداد افرادخانوار………………………………………………………………………………………………….124
4-2-4-ميزان تحصيلات…………………………………………………………………………………………………..125
4-2-5-سابقه سکونت……………………………………………………………………………………………………….126
4-2-6-شغل سرپرست…………………………………………………………………………………………………….127
4-2-7-عمر منزل مسکونی……………………………………………………………………………………………..128
4-2-8-نوع منزل …………………………………………………………………………………………………………..128
4-2-9-درآمد خانوار ………………………………………………………………………………………………………129
4-2-10-تعداد مالکیت اتومبیل…………………………………………………………………………………………..131
4-2-11-مساحت منزل مسکونی…………………………………………………………………………………………132
4-2-12-نوع تصرف ملک…………………………………………………………………………………………………133
4-2-13-ساعات امنیت اجتماعی………………………………………………………………………………………..134
4-2-14-عوامل موثر در انتخاب محل سکونت ……………………………………………………………………135
4-2-15-درخواست ساکنین محله………………………………………………………………………………………136
4-3- ابعاد و شاخص های پیشنهادی کیفیت زندگی شهر ساری با تاکید برفرم فشرده و پراکنده…….137
4-3-1- آمار های توصیفی و استنباطی مولفه هاومعرف های کیفیت زندگی کل شهر ساری براساس فرم فشرده و پراکنده وتشریحات مربوط به آن …………………………………………………………………………….137
4-3-1- 1-کیفیت کالبدی………………………………………………………………………………………………….137
4-3-1-1-2- روشنایی معابر …………………………………………………………………………………………….138
4-3-1-1-3- مراکز آموزشی ……………………………………………………………………………………………138
-4-3-1-1 -4-وضعیت ایستگاه های حمل و نقل عمومی به لحاظ وجود نیمکت و سقف ورواق….139
4-3-1-1-5-تعداد پارک های شهری وکیفیت تاسیسات و تجهیزات آن……………………………………139
4-3-1-2-کیفیت اجتماعی ………………………………………………………………………………………………139
4-3-1-2-1-وضعیت پارکها از لحاظ امکانات و تجهیزات مناسب برای معلولان و سالخوردگان…….139
4-3-1-2-2- جرم وبزهکاری اجتماعی………………………………………………………………………………..140
4-3-1-3-کیفیت حمل و نقل……………………………………………………………………………………………..140
-4-3-1-3-1-وضعیت پیاده رو های شهرجهت رفت و آمد افراد معلول و سالخورده ………………….140
4-3-1-3-2-وضعیت ترافیک در ساعات خاصی از روز ………………………………………………………..142
4-3-1-3 -3- دسترسی به پارکینگ ……………………………………………………………………………………142
4-3-1-3-4-دسترسی به وسایل حمل و نقل عمومی …………………………………………………………….143
4-3-1-4-کیفیت محیطی……………………………………………………………………………………………………143
4-3-1-4-1-آلودگی صوتی ……………………………………………………………………………………………..144
-4-3-1-4-2-کیفیت آب آشامیدنی ……………………………………………………………………………………..144
-4-3-1-4-3-وضعیت زیرساخت ها جهت هدایت ودفع آب های سطحی………………………………….145
-4-3-1-4-4-نحوه جمع آوری و دفع زباله در شهر مورد مطالعه………………………………………………..145
4-3-1- 5 -کیفیت اقتصادی……………………………………………………………………………………………….146
4-3-1-6-کیفیت نگرش…………………………………………………………………………………………………….146
4-3-1-6-1-آپارتمان و آپارتمان نشینی ……………………………………………………………………………..146
4-4نتایج آزمون توصیفی کیفیت زندگی شهر ساری براساس آزمون لیکرت……………………………………….147
4-5-نتایج آزمون توصیفی کیفیت زندگی براساس فرم کالبدی بااستفاده از طیف لیکرت……………………..150
4-5-1- بررسی مولفه های کیفیت زندگی شهری براساس فرم فشرده (Compact city)…………150
4-5-2- بررسی مولفه های کیفیت زندگی شهری براساس فرم پراکنده (Urban sprawl)…………154
4-6- بررسی مولفه های کیفیت زندگی به تفکیک محله……………………………………………………………………159
4-6-1- بررسی مولفه های کیفیت زندگی محله میرزمانی………………………………………………………..159
4-6-2- بررسی مولفه های کیفیت زندگی محله ی قلیچ…………………………………………………………..162
4-6-3- بررسی مولفه های کیفیت زندگی محله صاحب زمان……………………………………………………166
4-6-4- بررسی مولفه های کیفیت زندگی کوی برق…………………………………………………………….169
4-6-5- بررسی مولفه های کیفیت زندگی کوی ارم………………………………………………………………..173
4-6-6- بررسی مولفه های کیفیت زندگی کوی شهید قاسمی………………………………………………….176
خلاصه مباحث فصل چهارم……………………………………………………………………………………………….179
فصل پنجم………………………………………………………………………………………………………………………181
مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………….182
5-1- بررسی آزمون فرضیات ونتایج به دست آمده از پژوهش ………………………………………………..182
5-2-بررسی تکمیلی پژوهش……………………………………………………………………………………………..200
5-2-1- بررسی تفاوت محله هادر بعد کالبدی کیفیت زندگی…………………………………………………..200
5-2-2- بررسی تفاوت محله هادر بعد حمل و نقل کیفیت زندگی……………………………………………..201
5-2-3- بررسی تفاوت بین محلات ازبعدکیفیت اجتماعی………………………………………………………..202
5-2-4- بررسی تفاوت بین محلهها در بعد محیطی کیفیت زندگی شهری……………………………………203
5-2-5- بررسی تفاوت بین محلهها در بعد نگرش به محل سکونت …………………………………………204
5-2-6- بررسی تفاوت بین محله ای در کیفیت زندگی شهری ………………………………………………….205
5-2-7- مقایسه استنباطی کیفیت زندگی شهری برحسب جنسیت……………………………………………….206
5-2-8- بررسی ثعداد خانوار در محلات نمونه مورد پژوهش…………………………………………………….207
5-2-9- بررسی تفاوت بین محلات براساس میزان تحصیلات…………………………………………………….207
5-2-10- بررسی تفاوت بین محله ها براساس درآمد خانوار………………………………………………………208
5-2-11- بررسی تفاوت بین محله ها براساس شغل سرپرست خانوار…………………………………………208
5-3- نتایج فصل پنجم………………………………………………………………………………………………………..209
منابع………………………………………………………………………………………………………………………………..213
نمونه پرسشنامه………………………………………………………………………………………………………………….224
فهرست نمودار
نمودار) 2-1) سنجش كيفيت زندگي……………………………………………………………………………………68
نمودار شماره(3-1): جایگاه شهر ساری در سلسله مراتب شهری استان مازندرا ن…………………………………..87
نمودار ( 3-2) حداکثر بارش وتعداد روزهای بارندگی شهرساری درسال1390………………………………………91
نمودار (3-3) رطوبت شهر ساری سال 1385……………………………………………………………………………………..92
نمودار شماره (3-4) : تغییرات جمعیت و تعداد خانوار شهر ساری طی سال های 1385- 1345…………….97
نمودار(3-5) تحولات شاخص نسبت جنسی جمعیت شهر ساری در دوره 85-1355…………………………….98
نمودار (3-6) ساختار سنی جمعیت شهر ساری در سال 1385……………………………………………………………99
نمودار (3-7) هرم سنی جمعیت شهر ساری در سال های 1385…………………………………………………………..99
نمودار(3-8)برآورد جمعیت 6ساله و بیشتر بر حسب سن و جنس و سطح سواد…………………………………..101
نمودار (3-9) : تعداد مهاجران وارد شده به استان طی سال های 1385 – 1375……………………………………105
نمودار شماره (3-10)روند افزایش مساحت شهر ساری طی سال های 1385- 1335……………………………..110
نمودار شماره (4-1) فراوانی جنسیت……………………………………………………………………………………………….123
نمودار شماره (4ـ2)فراوانی سن ………………………………………………………………………………………………………124
نمودارشماره (4-3) فراوانی خانوار…………………………………………………………………………………………………..125
نمودار شماره (4-4)ميزان تحصيلات نمونه آماري……………………………………………………………………………126
نمودار شماره (4-5) سابقه سکونت………………………………………………………………………………………………….127
نمودار شماره (4-6)شغل سرپرست…………………………………………………………………………………………………128
نمودار شماره (4-7)عمر منزل مسکونی…………………………………………………………………………………………..129
نمودار شماره (4-8) نوع منزل مسکونی…………………………………………………………………………………………130
نمودار شماره (4-9)درآمد خانوار………………………………………………………………………………………………….130
نمودار شماره (4-10)تعداد اتومبیل………………………………………………………………………………………..131
نمودار شماره (4-11): مساحت منزل مسکونی………………………………………………………………………………..132
نمودار شماره (4-12): نوع تصرف ملک مسکونی……………………………………………………………………………133
نمودارشماره(4-13):فراوانی ساعات امنیت اجتماعی……………………………………………………………………….134
نمودار شماره (4-14): عامل انتخاب محل سکونت…………………………………………………………………………135
نمودار شماره (4-15): درخواست ساکنین محله……………………………………………………………………………..136
نمودار( 5-1) وسیله استفاده برای سرویس مدرسه براساس فرم شهر……………………………………………………187
نمودار( 5-2) مقایسه دلیل استفاده از وسیله شخصی براساس فرم شهر………………………………………………..188
نمودار (5-3) مقایسه مهمترین دلیل رفتن به مرکز شهر براساس فرم شهر…………………………………………….189
نمودار(5-4)مقایسه وسیله جهت رفتن به مرکز شهر براساس فرم شهر………………………………………………..189
نمودار(5-5) مقایسه بیشترین زمان استفاده از اتومبیل براساس فرم شهر……………………………………………..190
نمودار( 5-6) مقایسه عامل انتخاب برای تصمیم گیری در محل زندگی براساس فرم شهر……………………..194
نمودار (5-7) عامل انتخاب محل زندگی در پیرامون شهر در فرم پراکنده………………………………………………195
نمودار( 5-8) مقایسه عامل انتخاب محل زندگی در پیرامون شهر براساس فرم شهر………………………………..196
نمودار( 5-9) مقایسه میزان درآمد براساس فرم شهر……………………………………………………………………………197
نمودار( 5-10) مقایسه تعداد ماشین براساس فرم شهر…………………………………………………………………………198
نمودار( 5-11) مقایسه مساحت ملک مسکونی براساس فرم شهر…………………………………………………………198
نمودار( 5-12) مقایسه نوع ملک مسکونی براساس فرم شهر……………………………………………………………..199
فهرست جدول
جدول (1-1)سابقه و پیشینه ی تحقیق……………………………………………………………………………………….7
جدول (2-1) ويژگيهاي شهر پراكنده……………………………………………………………………………………43
جدول (2-2)حالات مختلف کیفیت زندگی با ترکیب ابعاد عینی و ذهنی……………………………………….64
جدول (2-3):معيارها و زيرمعيارهاي كيفيت محيط از نظر مازلو…………………………………………………..66
جدول شماره( 3-1) : جایگاه شهر ساری در سلسله مراتب شهری استان مازندرا ن………………………………86
جدول شماره(3-2): تغییرخانوارشهر ساری طی سال ها ی1385 – 1345…………………………………………96
جدول (3-3)تحولات شاخص نسبت جنسی جمعیت شهر ساری در دوره 85-1355…………………………98
جدول (3-4)روند افزايش جمعيت شهر ساري در طي سال‌هاي 85-1375……………………………………..100
جدول (3-5) برآورد میزان سواد جمعیت 6ساله و بیشتر براساس تفکیک جنسیت……………………………101
جدول (3- 6)تحولات ضریب سکونت در شهر ساری…………………………………………………………………102
جدول (3-7)قیاس نرخ رشد جمعیت و رشد مسکن در دوره سی ساله 1355-1385……………………….102
جدول (3-8) :تعداد مهاجران وارد شده به شهر ساری طی سال های 1385- 1375………………………….104
جدول (3-10)تراکم های موجود براساس برآورد طرحهای جامع وتفصیلی بین سالهای 89-1370 ……105
جدول (3-11)بررسی خصوصیات اشتغال جمعیت شهرساری طی سالهای 1365 تا 1384………………107
جدول ( 3-12): مساحت شهر ساری طی دوره های طی دوره های 1385- 1335…………………………..110
جدول (4-1)روش تعیین پراکندگی / فشردگی …………………………………………………………………………..117
جدول (4-2) کاربری های موجود درشش محله ی نمونه…………………………………………………………… 118
جدول (4-3) نتایج بدست آمده در زمینه ی میزان فشردگی و پراکندگی به تفکیک محلات……………. 122
جدول شماره (4-4) فراوانی جنسیت نمونه آماري………………………………………………………………………123
جدول شماره (4ـ5)فراوانی سن نمونه آماري……………………………………………………………………………..124
جدول شماره (4-6) فراوانی خانوار………………………………………………………………………………………….124
جدول شماره (4-6)ميزان تحصيلات نمونه آماري……………………………………………………………………..125
جدول شماره (4-7) سابقه سکونت…………………………………………………………………………………………126
جدول شماره (4-8)شغل سرپرست………………………………………………………………………………………………….127
جدول شماره (4-9)عمر منزل مسکونی……………………………………………………………………………………………128
جدول شماره (4-10) نوع منزل مسکونی………………………………………………………………………………………….129
جدول شماره (4-11)درآمد خانوار………………………………………………………………………………………………….130
جدول شماره (4-12)تعداد اتومبیل…………………………………………………………………………………………131
جدول شماره (4-13): مساحت منزل مسکونی…………………………………………………………………………………132
جدول شماره (4-14): نوع تصرف ملک مسکونی……………………………………………………………………………133
جدول شماره (4-15):ساعات امنیت اجتماعی…………………………………………………………………………………134
جدول شماره (4-16): عامل انتخاب محل سکونت………………………………………………………………………….135
جدول شماره (4-17): درخواست ساکنین محله……………………………………………………………………………..136
جدول(4-18)ابعاد وشاخص های پیشنهادی کیفیت زندگی ……………………………………………………………..137
جدول( 4–19) تجزيه و تحليل توصیفی پرسش نامه در کل شهر ساری (ابعاد کیفیت زندگی شهری)……….148
جدول( 4–20) تجزيه و تحليل توصیفی پرسش نامه در فرم فشرده (ابعاد کیفیت زندگی شهری)…………….153
جدول( 4–21) تجزيه و تحليل توصیفی پرسش نامه در فرم پراکنده (ابعاد کیفیت زندگی شهری)…………….158
جدول (4–22) تجزيه و تحليل توصیفی پرسش نامه در محله میرزا زمانی (ابعاد کیفیت زندگی شهری)……161
جدول( 4–23) تجزيه و تحليل توصیفی پرسش نامه در محله قلیچ (ابعاد کیفیت زندگی شهری)……………..165
جدول(4–24) تجزيه و تحليل توصیفی پرسش نامه محله صاحب زمان (ابعاد کیفیت زندگی شهری)……… 169
جدول(4–25) تجزيه و تحليل توصیفی پرسش نامه در محله بلوار خزر (ابعاد کیفیت زندگی شهری)………172
جدول(4–26) تجزيه و تحليل توصیفی پرسش نامه در کوی ارم (ابعاد کیفیت زندگی شهری)………………175
جدول (4–27) تجزيه و تحليل توصیفی پرسش نامه کوی شهید قاسمی (ابعاد کیفیت زندگی شهری)……..178
جدول( 5–1 )مقایسه انحراف استاندارد و میانگین کیفیت زندگی شهری به تفکیک محلات و نوع فرم……185
جدول( 5–2) تجزيه و تحليل فرضیه اصلی تحقیق……………………………………………………………………………185
جدول(5–3) تجزيه و تحليل فرضیه شماره یک………………………………………………………………………………..186
جدول( 5–4) تجزيه و تحليل سوالات توصیفی بعد حمل و نقل…………………………………………………………187
جدول( 5–5)تجزيه و تحليل فرضیه شماره دو…………………………………………………………………………………191
جدول( 5-6) تجزيه و تحليل فرضیه شماره سه……………………………………………………………………………….192
جدول( 5-7) تجزيه و تحليل فرضیه شماره چهار……………………………………………………………………………193
جدول( 5-8) تجزيه و تحليل سوالات توصیفی بعد نگرش………………………………………………………………194
جدول( 5-9) تجزيه و تحليل فرضیه شماره پنج………………………………………………………………………………196
جدول( 5-10)تجزيه و تحليل فرضیه شماره شش…………………………………………………………………………..197
جدول (5-11) مقایسه انحراف استاندارد و میانگین کیفیت زندگی شهری به تفکیک محلات و ابعاد……….200
جدول (5-12) تحلیل واریانس در بعد کیفیت کالبدی در بین محلات…………………………………………………200
جدول( 5-13) مقایسه استنباطی محله ها در بعد کیفیت کالبدی با استفاده از آزمون LSD…………………….201
جدول (5-14) تحلیل واریانس در بعدحمل ونقل کیفیت زندگی در بین محلات…………………………………201
جدول (5-15)مقایسه استنباطی محله ها در بعد کیفیت حمل و نقل با استفاده از آزمون LSD……………….202
جدول (5-16)تحلیل واریانس در بعد کیفیت اجتماعی در بین محلات……………………………………………….202
جدول (5-17) مقایسه استنباطی محله ها در بعد کیفیت اجتماعی با استفاده از آزمون LSD…………………203
جدول( 5-18) تحلیل واریانس در بعد کیفیت محیطی در بین محلات……………………………………………….203
جدول (5-19) مقایسه استنباطی محله ها در بعد کیفیت محیطی با استفاده از آزمون LSD…………………..204
جدول (5-20) تحلیل واریانس در بعد نگرش به محل سکونت در بین محلات……………………………………204
جدول (5-21) مقایسه استنباطی در بعد نگرش به زندگی به محل سکونت با استفاده از آزمون LSD………205
جدول (5-22) تحلیل واریانس در بعد کیفیت زندگی شهری در بین محلات……………………………………….205
جدول (5-23) مقایسه استنباطی محله ها در بعد کیفیت زندگی شهری با استفاده از آزمون LSD…………..206
جدول (5-24) مقایسه استنباطی کیفیت زندگی شهری برحسب جنسیت………………………………………………206
جدول (5-25)تحلیل واریانس براساس تعداد خانوار…………………………………………………………………………207
جدول (5-26)تحلیل واریانس براساس سطح تحصیلات……………………………………………………………………..207
جدول (5-27) تحلیل واریانس کیفیت زندگی شهری براساس درآمد خانوار………………………………………….208
جدول (5-28) تحلیل واریانس کیفیت زندگی شهری براساس شغل سرپرست……………………………………..209
فهرست نقشه
نقشه شماره(3-1) جایگاه شهر ساری در سلسله مراتب شهری استان مازندران……………………………………..86
نقشه (3-2) گسترش فیزیکی شهرساری بین سالهای 1385-1300…………………………………………………….108
نقشه(3-3) تقسیمات منطقه ای و ناحیه ای شهر ساری…………………………………………………………………….114
نقشه شماره (4-1) محدوده ی محلات نمونه ی شهر ساری…………………………………………………………….118
فهرست تصویر
تصویرشماره (4-1) فروریختن بنا ناشی از فرسودگی و عدم رعایت نکات ایمنی ساخت و ساز …………129
تصویر شماره (4-2) درسایه ی امنیت پلیس محله و تخریب اراضی کشاورزی……………………….135
تصویر شماره (4-3)پیاده رو درمحلات نمونه……………………………………………………………………………….141
فهرست شکل
شكل(2-1) اكولوژي شهري ارنست برگس …………………………………………………………………………30
شکل(2-2)ساخت قطاعی شهر …………………………………………………………………………………………33
شکل(2-3) الگوی شهر ستاره ای …………………………………………………………………………………….35
شكل(2-2-4)ساخت چند هسته اي شهر……………………………………………………………………………..36
شکل(2-5)الگوی شهر اقماری…………………………………………………………………………………………..37
شکل(2-6) الگوی شهر خطی …………………………………………………………………………………………38
شکل(2-7) الگوی شهر شطرنجي……………………………………………………………………………………..39
شکل (2-8)الگوی شبکه محوری باروکی………………………………………………………………………….40
شکل(2-10)الگوی شهر درون گرا …………………………………………………………………………………..41
شکل(2-11) مدل مفهومی کیفیت زندگی …………………………………………………………………………68
شکل (2-12) تئوری تلفیقی کیفیت زندگی ،وینگوتو: 2003…………………………………………………70
مقدمه
فصل حاضر نگاهی براساس و شالوده اصلی تحقیق دارد وتحولات پیش رو را که در گذر ذهن پرورانده می شود را کنکاشی گذرا می نماید .امید است مباحث پژوهش با طرحی درست وگویا پی گیری شده و به نتایجی در خور دست یابد .
1-1- بيان مساله
شهر ، پديده اي پيچيد ه و پوياست كه درگذر زمان همواره دچار تحولات كالبدي،اجتماعي،اقتصادي و حتي سياسي و فرهنگي شده است. چنين تحولات وسيعي متأثر از رشد گسترده جمعيت شهري است که انتظار مي رود تاسال 2020 رشدی 60 درصد ی يابد ,2012:1-16) Stavel & Beck)
اگر چه رشد شهری در نفس خود خصلتی سرکش داردو نیازمند مهار وهدایت است. سیاستگذاریهای آن نیز بامسئولیتی خطیرهمراه است، زیرا از یک طرف باید به زدودن نابسامانیها بپردازد و از سوی دیگر با هدایت عقلایی ساخت و سازها از بروز و پیدایش ناهنجاریها ی آن نیز جلوگیری نماید ( حمیدی ، 1376 :الف).
لذا سیاست های شهری حاضردوگونه توسعه را تشویق نموده که هریک به گونه ای متفاوت وبا عملکردهای گوناگون سعی در تغییرنواحی شهری وتوزیع جمعیت آن دارند .
– سکونت در پیرامون شهرها زمينهساز گونهاي از الگوی گسترش شهري است كه برآيند آن را مي توان در ارتباط با نوعی از فرم ساخت ارزیابی نمود که در اصطلاح آنرا پراكنش شهري1 مینامند. در واقع گسترش افقی ،بر اساس عوامل متعددي چون : افزايش جمعيت، مهاجرت، دگرگوني بنيان اقتصادي شهر وفراهم شدن امکان بورس بازي زمين، طرحهاي توسعه شهري ،قوانين و برنامههاي ناکارآمد شهري و.. .شکل ميگيرد (عباسزادگان، و همکار،1387). دردهه های اخیرالگوی پراکندگی موجب پیدایش پيامدهاي ناگوار زيست محيطي، اجتماعي و اقتصادي گردیده و به مسئله اي مهم تبديل شده است.
– سياست توسعه شهري فشرده ويا راهبرد نگاه به درون گونه ای دیگر ازتوسعه ی شهری است که به جاي گسترش افقي، به رشد عمودي توجه بیشتری نمود ه وبيشترين توجه معطوف به استفاده مؤثرتر از زمين هايي است كه تحت پوشش توسعه شهري است. حامیان الگوی فشرده بر این باورندکه بخش اعظم رشد آينده جمعيت و نياز مسكن درمنطقه را از طريق پركردن بافت موجود شهر،افزايش متعادل تراكم، نوسازي و بازسازي مناطق متروكه وفرسوده و احياء و تغيير كاربري بناهاي قديمي موجود برآورده می سازد. اساسا سياست توسعه شهري در دنيا به مفهوم ارتقاي بهره وري و بهينه سازي استفاده از زمين و امكان توسعه درون شهري (به ويژه در شهرهاي بزرگ و كلانشهرها) و ارتقاي سطح دسترسي ساكنان بافت قديمي و فرسوده شهري به خدمات شهري و اجتماعي است (سازمان عمران و بهسازي شهري،1384) .
در سالهای اخیررويكرد صرف شهر سازي به ابعاد كالبدي و كاركردي شهر ، بدون توجه به ارزشها و اهداف اجتماعي و اقتصادي مترتب بر آن ، فلسفه وجودي شهرها ، به عنوان محلي براي زندگي را با ترديدهاي جدي مواجه نموده است . رويكرد كيفيت زندگي شهري ، لزوم تجديد نظر اساسي در اهداف و روشهاي برنامه ريزي و چاره انديشي براي مقابله با اين پديده را به ضرورتي مبرم مبدل ساخته است .
الگوهاي جديد توسعه شهري در راستاي توسعه پايدار شهري و رفع نيازمنديهاي انساني شكل گرفته و نمي تواند معياري كاملا استاندارد براي تمام شهرها با شرايط متفاوت فرهنگي و ويژگيهاي طبيعي، ارائه دهند. اما می توان میزان بهره مندی شهروندان از کیفیت محیط شهری رادر هریک از الگو ها بررسی و بهترین پارادایم توسعه ی شهری بر اساس ابعاد کالبدی ،زیست محیطی ،اقتصادی ، اجتماعی وحمل ونقل رااز منظر شهروندان جستجو نمود .
مساحت محدوده مورد مطالعه ،براساس گزارش طرح جامع 1389،معادل6/4208 هكتاربرآورد شده است.
جمعیت شهر در سال 1375 معادل 195882 نفر و بر اساس سرشماري 1385 معادل 261293 نفر بالغ گرديد . طبق برآورد جمعيت شهر ساري در سال 1389 معادل 293212نفررسیده است . نرخ رشد جمعيت شهر ساري طي دهه 1385- 1375 حدود 9/2 درصد بوده است (مشاورين مازند طرح، 1389).
در يك جمع بندي كلي در نيم قرن اخير مساحت شهر ساري به 16 برابروجمعيت آن 12 برابر گرديده است . با توجه به مركزيت سياسي – اداري ، اين امر فشار مضاعفي بر پيكره ي اين شهر وارد نموده است.
تلویحا ساری از جمله شهرهاي است که در دهههاي اخير با گسترش زياد در سطح و در عين حال به شدت تحت تاثير نامطلوب رشد نامتعادل و بيقواره خود به خصوص در طي 30 سال گذشته قرار گرفته است؛ از جمله وجود هكتارها اراضی رها شده و بلااستفاده واقع در محدوده طرح كه بر اثر افزايش محدوده طرحهاي توسعه به شهر الحاق گرديدند، نابودی اراضي کشاورزي و باغات شهر ، نبود زير ساختهاي مناسب در مناطق مختلف، تراکمهاي پايين خا لص وناخالص که سبب هدر روي زمين شهري وبالا رفتن هزينه ی ايجاد زيرساختها گردیده است ؛ همه اينها در جهت مخالف با اهداف توسعه پايدار است و هر چند به نظر ميرسد تلاشهايي براي کنترل روند رشد ناموزون و بيبرنامه ی شهر صورت ميگیرد، مانند: بازنگري در طرحهاي جامع وتفصيلي، جلوگيري از ساخت وسازهاي غير مجاز، ممنوعیت ساخت در اراضی کشاورزی و باغات، امابدليل عدم استمرار اين تمهيدات اجرايي ونبود برنامههاي مدون مبتني بر مباني نظري مشخص، وهم چنين وجود پديدهاي به نام مهاجرت ومكانيابي سكونت گاههاي خانوار بر مبناي عوامل متفاوت، ضوابط ساخت و ساز نامتناسب با شرایط روز ودر نتيجه ساخت وسازهاي بيبرنامه در اينگونه اراضي و بورس بازي زمين، مشکل رشد پراکنده شهر همچنان به قوت خود باقي مانده است و آثار ناشي از آن، بار سنگيني را از نظر اقتصادي، اجتماعي و کالبدي بر شهر تحميل ميکند. تداوم اين روند مي تواند به تدريج به تضعيف مديريت شهري و ناتواني در برنامهريزي در ارائه خدمات رساني بهينه به ساکنين وکاهش روز افزون توانايي آن براي رفع اين مشکل ودرنهایت نزول روزافزون کيفيت زندگي و كاهش پايداري در توسعه شهري منجر شود.
بنابراين پايان نامه ي حاضر درپي آن است كه علاوه بر شناخت فرم شهري به بررسي نقش موثر آن بر كيفيت زندگي شهروندان درشهر ساري بپردازد .با توجه به اهميت موضوع متاسفانه ، كمتر مورد توجه محققين ، مسئولان و دانشجويان مرتبط بر امور شهري قرار گرفته است . اميد است يافته هاي پژوهش در برنامه ريزي هاي آتي سکوی پرشی برای ارائه ایده به ارائه دهندگان خدمات وطرح های توسعه شهری وافزایش عملکرد آنان جهت ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان گردد.
1-2- پرسش هاي تحقيق
سوال اصلي تحقيق
آیا بين فرم فشرده و پراکنده در كيفيت زندگي شهروندان رابطه وجود دارد؟
سوالات فرعی تحقیق
1- آیا بین فرم فشرده و پراکنده دربعد کالبدی کیفیت زندگی شهری تفاوت وجود دارد؟
2- آیابین فرم فشرده و پراکنده دربعد حمل ونقل کیفیت زندگی شهری تفاوت وجود دارد؟
3- آیا بین فرم فشرده و پراکنده دربعد اجتماعی کیفیت زندگی شهری تفاوت وجود دارد؟
4- آیا بین فرم فشرده و پراکنده دربعدمحیطی کیفیت زندگی شهری تفاوت وجود دارد؟
5- آیا بین فرم فشرده و پراکنده دربعد نگرش کیفیت زندگی شهری تفاوت وجود دارد؟
6- آیا بین فرم فشرده و پراکنده دربعداقتصادی کیفیت زندگی شهری تفاوت وجود دارد؟
1-3-پيشينه تحقيق
بامروري بر پژوهش هاي انجام يافته در زمينه ارزيابي و مطالعات موضوع پژوهش ،سابقه و پیشینه ی تحقیق درجدول (1-1) به شرح ذیل بیان می گردد.
جدول (1-1)سابقه و پیشینه ی تحقیق
مقاله/پایان نامهسالنویسنده /
نویسندگانموضوع پژوهشنتایج پژوهشمنابعبررسي و سنجش اسپرال و پيامدهاي آن بر كيفيت زندگي 2002Reid Ewing, Pendall , Chenاينان كوشيده اند تا اسپرال ، و پيامدهاي آن را بر كيفيت زندگي، اندازه گيري كنند . در تحقيق مذكور اسپرال ، توسعه مسكوني كم تراكم همراه با نواحي اداري و تجاری و مسكوني كاملاً جدا از يكديگر، و همچنين ضعف مراكز فعاليت و محدوديت انتخاب ها در مسيرهاي سفر تعريف شده اند. مجموعه اين عوامل از 22 متغير شكل گرفته كه هر يك نشانگر ويژگي هاي اسپرال است . از طريق همين متغيرها و عوامل به دست آمده، اسپرال در 101 منطقه شهري در امريكا اندازه گيري شده است .نتايج نشان مي دهند كه شهرريورسايد كاليفرنيا با نمره 14.22بيشترين ميزان اسپرال را داشته است، و شهر نيويورك كمترين ميزان را. اين ويژگي ها در قالب چهار عاملِ قابل سنجش و اندازه گيري، عبارت بوده اند از:
تراكم مسكوني؛تركيب همسايگي واحدهاي مسكوني، اشتغال و خدمات (اختلاط كاربري ها)؛توان مراكز فعاليت و مركز شهر؛دسترسي شبكه معابر
Ewing et al., 2002, 2- 31كيفيّت محیطی شهر و شکل ناموزون شهری در شهر بابلسر۱۳۹۱عزت ا… قنواتی ، آزاده عظیمی ، امین فرجی ملایی هدف این مقاله،‏ درواقع بررسی و تحلیل كيفيّت محیط زندگی در ارتباط با رشد ناموزون شهری در شهر بابلسر است. روش این مقاله توصیفی ـ تحلیل بوده و براي تبیین و تشریح موضوع مورد نظر از دو روش اسنادی و میدانی و نيز،‏ گردآوری داده‌های مورد نیاز استفاده شده است. براي تعیین نوع شکل رشد شهر از روش آنتروپی شانون استفاده شده و در ارتباط با سنجش كيفيّت محیط زندگی داده‌های به‎دست آمده در مطالعه‎ي پرسش‎نامه‌ای با استفاده از نرم‎افزار SPSS در چارچوب آزمون T،‏F و ضریب همبستگی پیرسون مورد تحلیل قرار گرفته شده است.نتایج پژوهش نشان‎دهنده‎ي این است که شهر بابلسر طیّ دهه‌های پس از انقلاب دارای رشد پراکنده بوده که بيشتر كيفيّت محیط زندگی در این محلّه‎ها،‏ شکل گرفته از كيفيّت محیط زندگی در سایر محلّه‎هاي پایین‎تر ديگر است. از سويي،‏ نتایج حاکی از آن است که بین دو متغیّر رشد ناموزون شهر و كيفيّت محیط زندگی،‏ همبستگی بالایی وجود دارد.امین فرجی ملایی و همکاران،1391 شهر فشرده تئوري در مقابل عمل (مورد مطالعه، شهر آمل)1390عامر نيك پور سنجش ميزان پراكنش و فشردگي شهر آمل و شناخت الگوي رشد كالبدي شهر از روش ها و از مدل هاي كمي مانند ضريب آنتروپي شانون، مدل هلدرن، شاخص تمركز هرفيندال، ضريب اختلاف (V.C) و تحليل تراكم شهر در دوره هاي مختلف استفاده شد. براي تحليل الگوي فضايي پارامترهاي رشد شهري از تكنيك اتوكروليشن فضايي استفاده شد. از ميان مدل هاي مختلف تكنيك اتوكروليشن فضايي از آماره موران استفاده شد كه يكي از بهترين معيارها براي اندازه گيري به حساب مي آيد. اين آماره اتوكوروليشن هاي قوي و ضعيف پارامترهاي گسترش شهر آمل طي سال هاي 1375-1385 را مورد اندازه گيري قرار داد. سرانجام براي مشاهده و شناسايي بيشتر الگوهاي فضايي، با استفاده از آماره عمومي G كه يكي ديگر از روش هاي اتوكوروليشن فضايي محسوب مي شود ، نقشه هاي(H0t spot) و(Cold spot) در محيط Arc Gis تهيه گرديدنتايج به دست آمده از اين پژوهش نشان مي دهد كه شهر آمل در طول 40 سال اخير تحت تإثير الگوي اسپرال قرار داشته است، اما در دهه اخير با كاهش سرعت پراكنش، به تمركز در نواحي داخلي شهر گرايش پيدا نموده، كه اين امر شكل گيري بافت هاي متراكم را به دنبال داشته است. همچنين با سنجش ميزان پايداري در بافت فشرده، مشخص شد روابط معناداري ميان مؤلفه ها، معيارها و گويه هاي مرتبط با پايداري در مقياس محله اي وجود دارد. از ميان مؤلفه ها و معيارهاي تعريف شده، مولفه و معيارهاي اجتماعي نقش بيشتري در پايداري فرم فشرده بر عهده دارند. همچنين در تحليل استراتژيك صورت گرفته نيز مشخص شده كه راهبردهاي توسعه براي پايداري فرم فشرده از نوع ST يا استراتژي تنوع بوده، كه هدف آن تأكيد بر نقاط قوت دروني به دنبال از بين بردن تهديدهاي بيروني است .نیک پور 1390
معيارهاي ارزيابي كيفيت زندگي شهري در مراكز شهري مورد مطالعه : مركز شهر خرم آباد1385افشين كوكبيبه منظور اولويت بندي معيارها و زيرمعيارهاي موردنظر و هم چنين مشخص كردن جايگاه مركز شهر خرم آباد در سلسله مراتب مراكز شهري به لحاظ سطح زندگي، از روش فرايند تحليل سلسله مراتبي (مقايسه دودويي معيارها) جهت اتخاذ تصميم نهايي ا ستفاده شده است. نتايج مطالعات و ارزيابي بيانگر قرار داشتن مركز شهر خرم آباد در رده مراكز شهري با كيفيت زندگي شهري پايين بوده است.
کوکبی 1385سنجش كيفيت ذهني زندگي در نواحي شهري(مطالعه موردي: شهر نورآباد، استان لرستان1390احمد خادم الحسيني و حسين منصوريان ، محمدحسين ستاري
داده هاي مورد نياز با استفاده از پيمايش خانوارهاي شهري در شهر نورآباد جمع آوري شده است. روش هاي آماري از قبيل تحليل عاملي، تحليل رگرسيون چندگانه، تحليل واريانس يك طرفه و آزمون T براي سنجش كيفيت زندگي و تحليل و ارزيابي روابط آن با برخي از خصوصيات فردي استفاده شده است.نتايج حاصله نشان مي دهد، حدود 9.7 درصد پاسخگويان در شهر نورآباد به طور كامل از كيفيت زندگي خود راضي و حدود 2.3 درصد كاملاً ناراضي هستند. حدود 88 درصد پاسخگويان نيز داراي ميزان رضايتي بين اين دو حد بالا و پايين هستند. علاوه بر اين درک شده كه كيفيت زندگي مفهومي چند بعدي است كه توسعه كالبدي، رضايت از امكانات، سرمايه اجتماعي، بهزيستي ذهني، محيط محلي و آرامش شهري ابعاد آن را در شهر نورآباد تشكيل مي دهند و عامل بهزيستي نيز حدود 35 درصد تغييرات آن را تبيين مي كند.احمد خادم الحسيني و همكاران1390سنجش کیفیت محیط سکونت در شهرک اکباتان تهران 1389مجتبی رفیعیان و فرزین امین صالحی؛ علی اکبر تقوایی
روش انجام این تحقیق بر‌مبنای تکنیک تحلیل رگرسیونی چند متغیره سلسله مراتبی استوار بوده و مدل استفاده شده در فرایند تحلیل نیز به مدل تجربی سنجش کیفیت محیط سکونت موسوم است. این مدل دارای ساختاری سلسله مراتبی بوده و متشکل از معیارها و ج‍‍زء معیارهایی است که در سطوح مختلف آن قرار می‌گیرند. در این میان جزء معیارهای سطح آخر مدل، مبنای تنظیم پرسشنامه ی تحقیق قرار گرفت و بر اساس میزان رضایت‌مندی یا نارضایتی ساکنان محیط مورد نظر امتیازدهی شدند.سطح کیفی سکونت در محدوده مطالعه شده (شهرک اکباتان) در حد متوسطی (5>98/2>1) ارزیابی و وجود رابطه معنا‌دار (05/0> P) بین معیارها و جزء معیارهای واقع در سطوح مختلف مدل با متغیر وابسته کیفیت محیط سکونت تأیید شد.مجتبی رفیعیان و همكاران1389″ارزيابي توزيع فضايي كيفيت زندگي در مناطق روستايي (مطالعه موردي: بخش مركزي شهرستان دلفان)”1390عبدالرضا ركن الدين افتخاري و احدالله فتاحي ، مجتبي حاجي پور روش تحقيق از نوع توصيفي- تحليلي است. به منظور تجزيه و تحليل داده هاي حاصل از عمليات ميداني، از دو روش آمار توصيفي و استنباطي (آزمون t، تحليل واريانس) استفاده شده، و سپس نرم افزار GIS براي نشان دادن توزيع فضايي به كار رفته است. جامعه آماري در اين پژوهش، مجموعه روستاهاي بخش مركزي شهرستان دلفان است با جمعيت ۸۱۰۳۹ نفر در قالب ۱۲۴۵۱ خانوار. روش نمونه گيري در اين پژوهش خوشه اي چندمرحله اي است كه براساس تخصيص متناسب ۲۱ روستا انتخاب شده است. براي تكميل پرسشنامه ها ۳۱۵ نفر از سرپرستان خانوارها به عنوان جامعه نمونه در نظر گرفته شدند
. براساس ديدگاه هاي جامعه نمونه، مي توان كيفيت آموزش، محيط مسكوني و محيط فيزيكي، سلامت و امنيت، و نيز درآمد و اشتغال را پايين تر از حد متوسط ارزيابي كرد؛ و كيفيت تعامل و همبستگي اجتماعي را در حد متوسط دانست. همچنين يافته هاي تحقيق نشان از آن دارند كه در روستاهاي بخش مركزي شهرستان دلفان در تمام مولفه هاي موثر بر كيفيت زندگي به لحاظ موقعيت مكاني و بعد فاصله، مي توان تفاوت معناداري را مشاهده كرد. اين به گونه اي است كه ساكنان روستاهاي دشتي رضايتمندي بيشتري از مولفه هاي مذكور داشته اند، و پس از آنان مردم ساكن در روستاهاي كوهپايه اي و كوهستاني جاي مي گيرند. ديگر اينكه به لحاظ بعد فاصله، جز مولفه اقتصادي كه تفاوت معناداري نداشت، تفاوت در ديگر مولفه ها (كيفيت محيطي، كالبدي و اجتماعي) معنادار بود.افتخاري و همكاران1390تحليل شاخصهاي كيفيت زندگي شهري و برنامه ريزي براي بهبود آن مورد شهر بابلسر”1389امين فرجي ملاييروش به كار رفته استفاده از پرسشنامه با مقوله ارتباطات، دسترسي، مسكن، امنيت، مشاركت، گذران اوقات فراغت، تامين نيازهاي روزمره وتسهيلات شهري بوده است . براي تعيين حجم نمونه پرسشنامه فرمول كوكران مورد استفاده قرار گرفته است . كه براي تحليل پرسشنامه ها از نرم افزار SPSS و آزمونهايي چون آزمون نرمال بودن توزيع داده ها (كولموگروف – اسمينرف و شاپيرو- ويلك)، آزمون تحليل واريانس يكطرفه،( (ANOVA آزمون توكي((HSDTukey استفاده شده است. در عين حال محلات شانزده گانه شهر بابلسر از بعد مقولات هشتگانه مورد بررسي قرار گرفته اند. در بخش ديگر از اين پايان نامه از روشهاي تحليل چندمعياره ,SAW ELECTRE ,TOPSISجهت تعيين سلسله مراتب كيفيت زندگي در محلات شهر بابلسر بهره گرفته شده است. درنهايت با استفاده از نرم افزار Arc.GISتوزيع فضايي نتايج به دست آمده در قالب نقشه ارائه شده است .نتايج تحقيق حاكي از اين است كه ميان محلات مختلف شهر بابلسر از بعد شاخصهاي مورد بررسي تفاوت معني داري وجود دارد.امين فرجي ملايي1389سنجش وضعيت شاخصهاي كيفيت زندگي در شهر از نظر شهروندان مطالعه موردي : گنبدقابوس1385كاظم جاجرمي و ابراهیم کلتهوضعيت كيفيت زندگي را با توجه به 25 فاكتور كه در3 گروه طبقه بندي شده اند، بررسي مي كند. داده هاي اين تحقيق به وسيله ي پرسشنامه جمع آوري شده وبه سنجش الگوهاي ذهني افراد از وضعيت شاخص هاي كيفيت زندگي در محله شان پرداخته و ميزان آن را دركل شهر و نواحي مختلف مورد مقايسه قرار مي دهد.شاخص هاي كيفيت زندگي ازنظر شهروندان گنبدي در نواحي مختلف شهر تفاوت شديدي را نشان مي دهدجاجرمی و کلته 1385بررسي اثرات رشد فيزيكي شهر تهران بر اراضي منطقه 51389ليلا واحديان بيكيبراي بررسي وضعيت اراضي شهر تهران و منطقه 5 ابتدا تصاوير ماهواره اي شهر تهران براي سال هاي 1352، 1359، 1369، 1379 و 1388 تهيه شد، سپس با استفاده از نرم افزار ENVI و روش بيشترين احتمالات، كاربري هاي مورد نظر را طبقه بندي كرده و با استفاده از نرم افزارGIS آن ها را به نقشه تبديل نموده اند و درصد كاربري هاي شهري، باغي، كشاورزي، فضاي سبز و كاربري باير را در شهر و منطقه را بدست آوردند؛ سپس با روي هم گذاري لايه ها و نقشه هاي كاربري اراضي منطقه طي سال هاي 1345، 1365 و 1388 درصد تغييرات كاربري منطقه را مشخص كرده و سرانه كاربري هاي منطقه را در سال 1388 با سرانه هاي استاندارد طرح هاي شهري و سرانه ی كاربري ها در شهر تهران مقايسه نموده اند. نزديك به 988 هكتار از اراضي مرغوب باغي و كشاورزي منطقه بر اثر پراكنش شهري از بين رفته و بيشترين درصد آن تبديل به اراضي با كاربري مسكوني شده است. با استفاده از مدل هاي كمي مثل تراكم، ا ندازه ی فيزيكي متروپل، درجه تجمع و مدل تخلخل گونه ی شهر به صورت پراكنش افقي تشخيص داده شده است.واحديان بيكي1389ارزيابي توزيع فضايي كيفيت زندگي در محلات شهر سردشت1391میرنجف موسوی وعلی باقری کشکولی
به منظور ارزيابي كيفيت زندگي در محلات شهر سردشت از شاخص ها ي عيني شامل 4 شاخص اصلي (جمعيتي، اجتماعي- اقتصادي- كالبدي- زيست محيطي)و 36 مولفه استفاده شده است.جامعه آماري 306 نفر از ساكنين محلات شهر سردشت است. محاسبه میانگين برخوردار ي نشان داده كه درشاخص هاي(جمعيتي، اجتماعي-اقتصادي- كالبدي و زيست محيطي)به عنوان شاخص تلفيقي، محله كا ينه مر با2/ 74 درصد مطلوب ترين وضعيت كيفيت زندگي و محله مارغان با 7/5974.2درصد پايين ترين ميزان كيفيت زندگي را را دارا هستند. مدل تحليل واريانس چند متغيره نابرابري بين محلات در برخورداري را با سطح اطمينان99 درصد مورد تاييد قرار مي دهد. همچنين آزمونtتك نمونه اي نشان دهنده اين است كه شرايط كيفيت زندگی در سطح ، محلات شهر سردشت كمتر از حد متوسط ارزيابي شده است. همچنين با استفاده از مدل رگرسیون چندگانه 71درصد از بالا بودن كيفيت زندگي در سطح محلات شهر سردشت ناشي از شاخص ها ي اجتماعي، اقتصا دي،كالبدي و زيست محيطي است.متغیرها ي كالبد ي با میزان 867/0
بيشترين آثار را در بالا رفتن ميزان كيفيت زندگي در سطح محلات شهر سردشت داشته است.
موسوی وهمکار1391بررسي نحوه ي توزيع خدماتي چون پارك و زمين بازي درمحله در شهرهاي آمريكا1998-1996تالن2 (1996 ) و انسلين 3(1998 )مبناي كار اين تحقيقات در عدالت فضايي، رويكرد “نياز محور ” بوده و براي تحليل نحوه ي توزيع خدمات شهري، از شاخص دسترسي استفاده كرده اند.براي دستيابي به عدالت فضايي بايد خدمات وتسهيلات در ارتباط با مشخصه ی اقتصادي – اجتماعي افراد، مكانيابي و توزيع شود.تالن1996 و انسلين 1998 سنجش شاخص يكپارچه ي دسترسي محور در ارتباط با عدالت فضايي در خدمات عمومي شهري” در يكي ازشهرهاي تايوان2005تسو4 و همكارانسعي در ارائه ی شاخصي يكپارچه از عدالت فضايي داشته اند. آنها سه مشخصه: شعاع خدمات رساني و شعاع تاثيرگذاري منفي تسهيلات، تاثيرگذاري متفاوت خدمات گوناگون بر ساكنين و كيفيت متفاوت تسهيلات هم نوع، را براي توزيع خدمات در نظر گرفته و با تركيب اين سه مشخصه، شاخص يكپارچه سنجش عدالت فضايي رامطرح كرده اند و براي نمايش الگوي فضايي، شاخص عدالت فضايي ،از روش خود همبستگي فضايي محلي استفاده كرده اند. نتايج يافته هاي آنها، بيانگر توزيع ناعادلانه خدمات عمومي در اين شهر بوده است.
تسو و همكاران2005
رویکردی چند جانبه به کیفیت زندگی شهری(شهراستانبول)2001آلنگین و همکارانهدف از این مقاله ،مدل سازی انتظارات ،اولویت ها و نیازهای ساکنین شهراستانبول ،بااستفاده از یک راهبرد چند جانبه بوده است واز شاخص های عینی برای سنجش کیفیت زندگی شهری استانبول استفاده نمودند .بدین منظور ابعادی از کیفیت زندگی شهری را که در شهر استانبول دارای اهمیت بیشتری بوده ،شامل کیفیت محیط فیزیکی ،کیفیت محیط اجتماعی ،کیفیت محیط اقتصادی ،کیفیت حمل و نقل و ارتباطات را تعیین کرده و به منظور سنجش این ابعاد نیزشاخصهایی را تدوین نمودند و هر کدام از این ابعاد و شاخص ها را بارویکرد چند جانبه مورد وزن دهی قرار دادند.اولویت بندی جنبه های مختلف کیفیت زندگیشهری استانبول جهت تمرکز اقدامات وراهبرد های شهر سازی بوده است که در میان جنبه های مختلف کیفیت زندگی شهری ،موضوع پیدا کردن شغل رضایت بخش دارای بیشترین اهمیت وقرارگیری ساختمان هادارای کمترین اهمیت بوده است .Uiengin et al,2001با استفاده از شاخص هاي ذهني به ارزيابي كيفيت زندگي در شهر تايپه2008یانگ جانگ لي 331 نفر از ساكنان شهر تايپه به منظور پيمايش ارزيابي ذهني ساكنان از كيفيت زندگي مورد مطالعه گرفته استمحل زندگي، زناشويي، سن، تحصيلات، و درآمد قلمروهاي مختلف رضايت را تحت تاثير قرار مي دهند . علاوه بر آن، وضعيت اجتماع، تعلقات محلي، و رضايت از محله بيشترين تاثير را بر رضايت از كيفيت زندگي دارند. Lee,2008منبع :استنتاج از منابع مختلف
همانگونه از مطالب فوق درمی یابیم ، فرم کالبدی شهر وکیفیت زندگی از جمله موضوعاتی بوده که پژوهشگران زیادی به طورجداگانه در سطوح ملی و بین المللی به آن پرداخته اند ؛اما قابل ذکر است که پژوهش حاضر به دلیل بررسی تاثیر فرم فشرده و پراکنده برکیفیت زندگی از پژوهش های نو و بدیعی است که در سطح ملی صورت گرفته است .امید است تاپژوهش حاضر راهی روشن درپیش روی دیگر پژوهشگران قرار دهد.
1-4- ضرورت اهميت تحقيق
شهر ساخته و پرداخته انديشه بشري و محصول تفكر اوست و از اين رو، شهر در جوامع مختلف سيما و منظري متفاوت را به نمايش مي گذارد . بر اين اساس، الگوهايي كه براي ساماندهي و برنامه ريزي شهرها تدوين مي شود، نمي تواند معياري كاملا استاندارد براي تمام شهرها با شرايط متفاوت فرهنگي و ويژگيهاي طبيعي، ارائه دهد .
تصميم گيري در مورد شهر با خصايص منحصر به فردش در اقصي نقاط دنيا كه مكانيزم خاصي بر آن حاكم است، صرفا بر مبناي نسخه از پيش نگاشته شده بدون تعديل تئوريك و عملي، امكانپذير نيست.
اگرچه فرم شهر از تمامي عناصر و اجزاي كالبدي قابل رويت شهر شكل مي پذيرد و متشكل از عناصر طبيعي و مصنوع بوده وبه نوعی تبلور فضايي و شكلي فعاليت هاي جوامع است؛اما ماهيتي تركيبي و سه بعدي دارد كه نه تنها در سطح، بلكه در حجم نيز تجسم مي يابد. كوچكترين اجزا و عناصر اين تركيب در چارچوب عناصر مصنوع انسان، ساختمان ها، شبكه راه ها، فضاهاي باز و تاسيسات شهري هستند. محيط طبيعي با عناصر عمده اي مثل زمين و ناهمواري هاي آن، جريان هاي آبي و پوشش گياهي در چگونگي و فرم تركيب عناصر كالبدي دخالت دارند. هر كدام ازاین عناصر كه به منزله يك سلول شهري هستند، به تنهايي فرم ويژه خود را دارند و تركيب مجموعه اي از آنها نيز به پديد آمدن فرم شهري منجر مي شود.
در كشور ما تا زماني كه الگوي رشد شهرها ارگانيك و تعيين كننده ي رشد شهرنیز عوامل درون زا و محلي بوده اند؛ زمين شهري نيز كفايت كاربري سنتي شهري را مي داده و برحسب شرايط اقتصادي ، اجتماعي و امنيتي، فضاي شهر را به طور ارگانيك سامان مي داده است .ليكن از زماني كه مبناي توسعه و گسترش شهرها ماهيتي برونزا به خود گرفت و در آمد هاي حاصل از نفت در اقتصاد شهري تزريق گرديد و شهرهاي ما در نظام اقتصاد جهاني تحت تاثير آن قرار گرفت سرمايه گذاري در زمين شهري تشديد شد و اين نقطه ضعف اصلي بازار خصوصي بدون برنامه ی زمين، الگوي توسعه ی بسياري از شهرهاي ايران را ديكته كرده است (ماجدي ،1378 : 6).
اين امر باعث نابساماني بازار زمين شهري و مخصوصا بلااستفاده ماندن بخش وسيعي از اراضي داخل محدوده و عارضه منفي گسترش افقي شهر ها شده است (اطهاري ،1379 :36 ).
اگرچه شهر در روال طبیعی خود همانند یک پیکره ی زنده قدرت خود ترمیمی دارد؛اماجمعيت رو به رشد ، بار اضافه اي بر سيستم هاي شهري تحميل مي كند. اگر درتقابل با اين خطر مديريت صحيحي نشوند؛ اهداف بلند مدت پايداري و كيفيت زندگي در يك شهر به لغزش و خطا خواهد رفت (McGranahan, et al., 2005) .
اغلب خانواده ها از راه حل های فردی ناپایدارمانند: ماشین شخصی، افزایش تولید گازهای گلخانه ای و همچنین کمبود سوخت استفاده مي كنند .حمل و نقل شهری تاثیر مستقیمی بر کیفیت زندگی شهروندان داشته و پیامدهايي چون آلودگي زیست محیطی و بهداشت (آلودگی هوا، سروصدا، انتشار گازهای گلخانه ای) و همچنین اثرات اجتماعی و اقتصادی (قیمت سوخت، رفت و آمد و ازدحام، فقر)را به همراه خواهد داشت .
تلویحابرنامه ريزان شهري به دنبال تامين آسایش



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید