بررسی صحیح بخاری16
نقل به معنی16
نقل حدیث مجعول17
نقل حدیث از افراد مجهول یا کذّاب18
نقل ناقص حدیث18
گفتار دوم: صحیح مسلم19
مهمترین تالیفات مسلم19
دیدگاه برخی از صاحب نظران اهل سنت در باره ی مسلم20
تذکار20
گفتار سوم: سنن ابن ماجه21
آثار ابن ماجه21
دیدگاه برخی از صاحب نظران اهل سنت21
گفتار چهارم: سنن ترمذی22
تالیفات ترمذی22
تذکار22
دیدگاه برخی از صاحب نظران اهل سنت23
گفتار پنجم: سنن ابی داود24
دیدگاه برخی از صاحب نظران اهل سنت25
گفتار ششم: سنن نسایی26
آثار نسائی26
فصل سوم: بررسی دلیل افضلیت امام28
مقدمه29
امام در لغت و کلام29
رویکرد اهل سنت به مساله امامت30
ویژگیها و مختصات امام نزد عامه32
امامت مفضول33
رویکرد امامیه به مساله امامت40
ویژگیها و مختصات امام نزد امامیه41
امامت افضل43
فصل چهارم: روایات افضلیت امام علی در صحاح سته48
مقدمه49
گفتاراول: روایات مشترک50
گفتار دوم: روایات مختص58
فصل پنجم: بررسی روایات68
مقدمه69
گفتار اول: حدیث ثقلین70
گفتار دوم: حدیث منزلت75
گفتار سوم: حدیث ولایت79
گفتار چهارم: حدیث رایت86
گفتار پنجم: معیار شناخت مؤمن و منافق89
نتیجه گیری کلی93
برتری امام علی بر همه صحابه به اعتراف علمای اهل سنت93
تمسک به ثقلین94
منزلت94
ولایت94
امام علی و مودت95
امام علی برادر پیامبر96
امام علی و تربیت الهی96
محبوبترین خلق نزد خداوند96
امام علی دانا ترین صحابه96
معیار مومن و منافق97
معیار سلم و حرب97
باغی بودن دشمن حضرت98
منابع و مآخذ99

فصل اول: کلیات و مفاهیم
گفتار اول: کلیات
تعریف مساله
یکی از مسایل مورد اختلاف میان شیعه و برخی از فرق اهل سنت مساله افضلیت امام علی از دیگر خلفا و صحابه است. از آنجاییکه یکی از ادله اثبات امامت و خلافت بلافصل امیرالمومنین افضلیت ایشان است این مساله اهمیت پیدا می‌کند لذا در این رساله ما در صدد اثبات افضلیت آن حضرت بر اساس روایات و احادیث وارده بخصوص در صحاح سته هستیم که مهمترین و با اعتبار ترین کتب روایی در میان فرق عامه است.
افضلیت امام علی به نظر ما از بدیهیات تاریخ است؛ یعنی اگر کسی تاریخ اسلام را حتی در منابع برادران اهل تسنن مطالعه کند، برایش هیچ تردیدی باقی نمی‌ماند که حضرت علی افضل و برترین صحابه است. شما می‌توانید کتاب عبدالفتاح عبدالمقصود یا کتاب‌های دیگر برادران اهل تسنن را بخوانید؛ روایاتی که در باب اهل بیت و امام علی در آنها وجود دارد، در صحاح سته و دیگر کتب اهل تسنن، تاریخ یعقوبی و تاریخ‌های دیگر، ملاحظه خواهید کرد که این مسئله از قطعیات تاریخ است؛ یعنی اگر کسی با تاریخ اسلام حتی از ناحیه کتب اهل سنت آشنایی پیدا کند، حتی اگر مسلمان هم نباشد، ولی ملاک را تاریخ اسلام بگیرد، حتی آیات و روایات را هم کنار بگذارد و تاریخ اسلام و مجاهدت‌های امام، صبر ایشان، تلاش ایشان، زندگی ایشان و سیره عملی ایشان را ببیند، در افضلیت ایشان تردید نمی‌کند ؛ پس به نظر ما افضل بودن امام علی از بدیهیات تاریخ اسلام است؛ و از آنجا که یکی از برجسته ترین مسایل مطرح در جامعه اسلامی موضوع مرجعیت و تعیین این مرجع در میان امت پس ار رسول الله است. در این نوشتار برآنیم تا براساس مهمترین مبانی و کتب روایی عامه یعنی صحاح سته که بالاترین ارزش روایی را در میان اهل سنت دارند به بیان اقرار آنها به افضلیت حضرت امیرالمونین علی بپردازیم.
پیشینه تحقیق
شواهد و مستندات تاریخی گواه بر آن است که اهل بیت از زمان رسول الله تاکنون مورد احترام و تکریم بوده اند و بسیاری از صحابیان و تابعیان ستایش‌ها و مراجعات بسیار به این بزرگواران خصوصاً حضرت علی داشته اند، این ادعا را می‌توان با بررسی در متون روایی و تفسیری و کلامی به اثبات رسانید، شاهد این ادعا کتب فراوانی است که بزرگان شیعه و اهل سنت در بیان مناقب و فضایل امیرالمومنین در طی قرون به رشته تحریر در آورده اند. از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
جواهر المطلوب فی فضایل علی بن ابیطالب، فخر الدین بن محمد علی طریحی 1085 ه ق.
1001 فضلیت از امیرالمؤمنین علی در کتب اهل سنت، محمدرضا رمزی اوحدی.
مدینه المعاجز، هاشم بن سلیمان بحرانی، ترجمه سید غریب عساکره.
اختصاصات حضرت علی، حسین عمادزاده.
امام علی بن ابیطالب، عبدالفتاح عبدالمقصود، ترجمه سید محمد مهدی جعفری.
خصائص امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب، احمد بن علی نسائی، نصرالله آیتی مقدم.
کشف الیقین فی فضائل امیرالمؤمنین، حسن بن یوسف حلی (علامه حلی).
سیمای امام علی به روایت اهل سنت، هاشم بن سلیمان بحرانی، ترجمه محمد امینی.
فضایل مختصه امیرالمومنین از دیدگاه قران، حدیت و تاریخ، نرجس سادات نژاد حسینیان، پایان نامه کارشناسی ارشد.
حدیث ثقلین در اثبات امامت، مهدی منصوری فر، تحقیق پایانی سطح سه حوزه علمیه قم.
با این همه، پژوهش و نگارشی جامع و مستقل در باره افضلیت حضرت علی در صحاح سته کمتر به انجام رسیده است و بیشتر به مرجعیت علمی ، سیاسی و دینی آن حضرت پرداخته اند و محدوده این پژوهشها یا در دامنه وسیعی از کتب روایی – کلامی اهل سنت و شیعه پرداخته شده و شامل تمام کتب حدیثی و تفسیری و… می‌شده یا محدود به یکی از کتب خاص بوده است، لکن ما در این رساله برآنیم تا این موضوع را یعنی افضلیت حضرت امیر را در صحاح سته – منحصراً – که مهمترین و صحیح ترین کتب روایی از منظر اهل سنت می‌باشند مورد بررسی قرار داده و با طرح مسئله تقدم افضل بر مفضول به اثبات افضلیت امیرالمومنین بر دیگر صحابه بپردازیم.
جنبه جدید بودن ونوآوری تحقیق
در این پژوهش سعی شده تا با نگاهی همه سو نگر و چند بعدی به مسئله در کتب صحاح موضوع را مورد کندوکاو قرار داده و از این جهت که محدوده تحقیق صرفاً کتب سته اهل سنت می‌باشد که کمتر چنین موضوعی در این محدوده مورد توجه قرار گرفته شده است می‌توان جنبه نوآوری تحقیق را در همین مسئله دانست.
ضرورت تحقیق
پس از پیامبر جامعه اسلامی دچار انحراف شدیدی گشت به طوری که مسیر خلافت و ولایت از حرکت اصلی خود دور ماند؛ چنان چه اگر این مسئله ظهور نمی‌کرد، مطمئناً جامعه اسلامی در وضع مطلوب تری قرار می‌گرفت، لکن آن چه منشأ این افتراق گشت، بعدها، به دنبال ایجاد پایگاه فکری برای خود شد تا اساس تفرقه را بر هوا و هوس نگرداند و چنان بنماید که این امر ضروری بوده است؛ لذا ضروری و شایسته است که جهت دفاع از حریمِ حرکت اصیلِ نبوی مقام و منزلت جانشین حقیقی ایشان که وزیر و وصی به حق او و امیر مؤمنان تا پایان تاریخ خواهد بود، بیش از پیش نمایان شود؛ بنابراین این بحث تحت عنوان ( افضلیت امام علی ) در راستای همین هدف گرد آمده و امید می‌رود با مطالعه این بحث، گوشه ای از حقایق صدر اسلام و مظلومیتی که در « افضل الناس بعد النبی» رواگشته، آشکار گردد و مقدمه ای باشد جهت تحقیقات بیشتر در این زمینه
هدف تحقیق
– اثبات افضلیت حضرت علی از منظر اهل سنت براساس روایات در کتب صحاح سته.
– بیان تاثیر غرض ورزی‌ها و تعصبات در بیان فضایل امیر المومنین.
– بیان ضرورت پیروی از افضل پس از رحلت رسول خدا .
– بیان شواهد و مستنداتی از افضلیت امیرالمونین از دوران پس از رسول خدا.
– روشن شدن برخی از زوایای پنهان موضوع.
– آگاهی بیشتر از میراث گرانبهای حضرت امیر و استفاده از آن.
– برجسته شدن وجوه مشترک میان مسلمانان و ایجاد همگرایی بیشتر حول محور اهل بیت خصوصاً حضرت علی .
– فراهم آوردن بستر‌های مناسب برای ایجاد همدلی و وحدت میان مسلمانان.
– باز شدن دریچه‌های نو به روی پژوهشگران و فراهم اوردن بستر مناسب برای تکمیل موضوعات نزدیک به این پژوهش.
سئوالات تحقیق

سئوال اصلی

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

این است که: اصولاً افضلیت حضرت علی در صحاح سته از چه جایگاهی بر خوردار است ؟ در صحاح سته برخی روایات بطور مشترک و برخی روایات بطور مختص افضلیت حضرت علی اثبات می‌نمایند.
سئوالات فرعی
1- دیدگاه اهل سنت و شیعه در تعریف مفاهیم امامت و شرایط افضلیت چیست ؟
2- صحاح سته نزد اهل سنت از چه جایگاهی برخوردار است ؟
3- دیدگاه شیعه و اهل سنت درباره دلیل افضلیت چیست ؟ همه شیعیان و بسیاری از اهل سنت برتری و افضلیت را دلیل بر امامت می‌دانند.
فرضیه اصلی
الف) اگرچه در منابع اهل سنت تقدم مفضول بر افضل به حکم مصلحت جایز دانسته شده است اما در امر خلافت و امامت بر جامعه اسلامی هیچ مصلحتی بالاتر از جاری کردن احکام الهی و رواج سنت نبوی نیست و این امر میسور نمی‌شود مگر به حکومت امام افضل
ب) اوضاع و احوال جامعه اسلامی تحت تاثیر حاکمان اموی و عباسی و عناد آشکار آنها با اهل بیت و دوری آنها از سنت نبوی باعث تربیت نسل‌هایی – و به تبع آن عالمانی – شد که با مشی فکری آنها همسو بوده تا به نشر معارفی بپردازند که در همان محیط پرورش یافته اند.
ج) احادیث و روایات فراوانی در کتب عامه به ویژه صحاح سته در نقل فضایل امیرالمومنین و افضلیت ایشان بر دیگر صحابه نقل شده است.
د) با تاکید و اثبات این مسئله که امام افضل بر مفضول مقدم است و نقل احادیث و شواهد روایی از کتب صحاح می‌توان افضلیت حضرت علی را اثبات کرد.
روش انجام تحقیق
این تحقیق دراساس از روش کتابخانه ای پیروی می‌کند وبه صورت تحلیل و توصیف محتوا خواهد بود با این توضیح که نخست به شرح لغات و کلید واژه‌های مربوطه می‌پردازیم و نسبت به استخراج مفاهیم و کلیات بحث اقدام می‌کنیم سپس بر اساس توصیف محتوایی کتب صحاح سته مورد نقد و بررسی قرار خواهند گرفت و به بیان تعامل و یا تقابل این کتب با مسئله افضلیت امیرالمونین و بیان روایات و احادیث منقول در این کتب پرداخته می‌شود./
گفتار دوم: مفاهیم
افضلیت در لغت و کلام
افضلیت در لغت به معنای برتری، فزونتری، تفوق، و افضل بودن است. 1 و در کلام یکی از ویژگی‌های امام که مورد اختلاف متکلمان مسلمان واقع گردیده، افضلیّت او از سایر افراد امّت است. افضلیت در نظر ایشان از دو حیث مطرح است: نخست افضلیت به معنای فزون تر بودن کرامت و ثواب او در نزد خداوند و دومی افضلیت در صفاتی که شرط امامت ظاهری است. متکلمان امامیه به اتفاق افضلیت از هر دو حیث را از شرایط ضروری امامت می‌دانند. این مسأله برای اولین بار از طرف شیعیان مطرح گردید تا با تکیه بر افضلیت امامان خود، احقّ بودن ایشان برای امامت را اثبات کنند. در افرادی که از طرف امام به حکومت نصب می‌شوند مثل والیان، امیران و قضات، اگرچه افضلیت مطلق شرط نیست، ولی ایشان نیز باید در آنچه بر آن ولایت می‌یابند، از رعایای خود افضل باشند و در هیچ حال تقدّم مفضول بر فاضل جایز نیست. اما متکلمان اهل سنّت در این مسأله دیدگاه واحد و ثابتی نداشته اند. گروهی در مقام نظر از وجوب امامت افضل جانبداری کرده و در واقعیت تاریخی ترتیب خلفا را به ترتیب افضلیت آن‌ها دانسته اند. اما اکثر معتزله و اشاعره امامت افضل را ضرورتاً به مصلحت ندانسته و به عذر حفظ مصالح امت، به جواز امامت مفضول با وجود افضل رأی داده اند. هرگروه در اثبات مدّعای خود به دلایلی از کتاب، سنّت، اجماع، و عقل تمسک کرده اند.
امام و امامت
«امام» و«امامت» دو واژه عربی به معنای «پیشوا» و «پیشوایی» هستند. «اِمام» و «اَمام» یک ریشه دارند؛ اَمام یعنی سمت جلو و اِمام کسی است که در جلو قرار دارد و عدهای پشت سر او حرکت میکنند. پس، از نظر لغت شناسان عرب، امام، هرکس یا هرچیزی است که در کارها به او اقتدا میشود. جمع امام «ائمه» است که در اصل «أأممه» بر وزن امثله بوده است
اما در اصطلاح، امام یعنی رهبر عموم مسلمانان در کارهای دینی و دنیوی؛ امام جانشین پیامبر است و طبق عقیده امامیه از سوی خدا تعیین و به وسیله پیامبر یا امامی که رهبری جامعه را بر عهده دارد، به مردم معرفی میگردد. امام صفاتی خاص دارد و تا جهان باقی است وجود وی نیز واجب خواهد بود.
بین مسلمانان در اینکه امامت مقامی انتخابی است یا انتصابی، اختلاف وجود دارد؛ بیشتر اشاعره، معتزله و خوارج بر این عقیده اند که طریق ثبوت، اختیار امت به اجتهاد اهل اجتهاد است و ثبوت امامت به نص هم رواست؛ اما نصی در مورد امامت بر شخص معینی وارد نشده است. در مقابل، شیعه امامیه به اتفاق آرا چنین اعتقاد دارند که امامت، یک مقام انتصابی و تنصیصی از سوی پروردگار متعال و پیامبر است. زیرا اولاً: تعیین امام، لطفی است از جانب خدا برای اصلاح امور بندگانش و هر لطفی بر خداوند لازم است؛ پس خدای متعال، خود، امام را تعیین میفرماید؛ ثانیاً: امام باید ویژگی‌های خاصی داشته باشد تا شایستگی مقام امامت را از جانب خداوند احراز کند و جز خداوند ـ که بر زمین و زمان احاطه دارد ـ کسی عالم به عصمت و افضلیت افراد نیست؛ پس به سبب اینکه امت به امور غیبی علم ندارند، نمیتوانند شخصی که چنین صفاتی دارد را شناسایی کنند؛ در نتیجه خداوند بر امامت امام، تصریح می‌فرماید؛ با تصریح خداوند هیچ گونه شک و شبهه ای در اختصاص این مقام به فرد باقی نخواهد ماند. در واقع، شیعه تصریح می‌کند که جایز نیست امر خلافت را در اختیار افراد امت یا افرادی از مردم که اهل حل و عقد هستند واگذار نمود؛ زیرا عقل سلیم حکم میکند که انتخاب و انتصاب امامی که حجت خداست ـ و باید ویژگی‌هایی چون عصمت، افضلیت، علم، معجزه، ایمان و شجاعت را دارا باشد ـ نمی‌تواند به عهده افرادی قرار داده شود که خود از این ویژگی‌ها یا بی بهره اند یا بهره اندکی دارند.
شرایط امام و ویژگیهای امام
بر این اساس، مهم‌ترین شاخصه‌های امامت در تفکر شیعی عبارتند از: علم کامل به احکام و معارف اسلامی، عصمت علمی و عملی، نصب الهی و نصّ شرعی. برتری داشتن امام بر افراد مشمول امامت او نیز از دیگر شاخص‌های مهم امامت است که برخی از متکلمان غیرشیعی نیز در حدّ شرط کمال یا شرط لزوم، به صورت مقید پذیرفته‌اند. 2
صحاح سته
صحاح ستّه یا کتابهای شش گانه کتب حدیث معتبر نزد اهل سنت. علمای بزرگی از شیعه و اهل سنت از برخی احادیث نامعتبر در این کتب یاد کرده‌اند با این حال این کتب پس از قرآن کریم مهمترین منابع دینی است که در دسترس اهل سنت است و این کتابها توسط علمای اهل سنت و علمای شیعه مطالعه و استفاده می‌شود. این کتب عبارت اند از:
صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ابوداود، سنن ترمذی، سنن نسائی، سنن ابن ماجه.
در بین این کتابهای حدیث، لفظ صحیح تنها به دو کتاب صحیح بخاری و صحیح مسلم اختصاص داده می‌شود در حالی که چهار کتاب حدیث دیگر، هم شامل احادیث صحیح و هم غیر صحیح هستند. بنابراین لفظ صحاح سته (یعنی کتابهای صحیح شش گانه) به اشتباه در بین عموم رایج شده است.
شخصیت امام علی
امیر المومنین علی بن ابیطالب در روز جمعه 13 رجب سال 30 عام الفیل مطابق با 599 میلادی در خانه کعبه به دنیا آمد. پدر بزرگوارشان عمران بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف، و مادر گرامی شان فاطمه بنت اسد بن هاشم بن عبدمناف است. از نامهای ایشان صفدر، عین الله، اسدالله، سیف الله و قدرت الله است. و کنیه آن حضرت ابوتراب، ابوالحسن و ابوالحسنین بوده است. از مشهورترین القاب ایشان مرتضی، امیرالمومنین، امام المتقین، اخ الرسول و زوج البتول است. حضرت در دامان پر مهر رسول گرامی اسلام رشد وپرورش یافت و در ده سالگی نخستین مردی بوده که به ان حضرت ایمان آورد. ایشان در شب 24 ماه رمضان سال 2 هجرت با دخت گرامی نبی مکرم اسلام ازدواج نمود و در اکثر غزوات پیامبر اسلام ایشان را همراهی می‌نمود. تا اینکه در روز 18 ذیحجه در حجه الوداع سال 10 هجرت در محلی بنام غدیر خم در حضور تمام همراهان پس از خواندن خطبه غرایی پیامبر اسلام او را به عنوان جانشین و وصی خویش از جانب خداوند به مسلمانان معرفی نمود.
لکن پس از وفات رسول اکرم سفارش ایشان در این خصوص زیر پا نهاده شد و حق وصایت و خلافت ایشان نادیده گرفته شد، سرانجام پس از قتل عثمان در روز 18 ذیحجه سال 35 هجرت، در روز جمعه 25 ذیحجه هفت روز پس از شورشی که در گرفته بود، مسلمانان با علی بن ابیطالب بیعت نمودند. در طول دوران خلافت ایشان جنگها و شورشهایی به وقوع پیوست تا اینکه پس از گذشت شصت و دو سال و دو ماه و هفت روز از سن شریفشان در 21 رمضان سال 40 هجری در مسجد کوفه به ضرب شمشیر ابن ملجم مرادی به درجه شهادت رسید و همای روح بلند پروازش از قفس تن پرواز کرد. 3
علی پس از پیامبر شایسته ترین فرد برای اداره امور جامعه اسلامی بود. در حوزه اسلام جز پیامبر اسلام هیچ کس از نظر فضیلت، تقوا، بینش فقهی، قضائی، جهاد و کوشش در راه خدا و سایر صفات عالی انسانی به پایه علی نمی‌رسید. به دلیل همین شایستگی ها، حضرت بارها به دستور خدا و توسط پیامبر اسلام به عنوان رهبر آینده مسلمانان معرفی شده بود که از همه آن‌ها مهم تر جریان غدیر است.

فصل دوم: معرفی صحاح سته

گفتار اول: صحیح بخاری
کتاب صحیح بخاری معتبرترین کتاب اهل سنت پس از قرآن کریم است که به جمع آوری روایات در ابواب مختلف پرداخته است.بخاری سال‌های متمادی برای جمع آوری احادیث نزداساتید گوناگون به تحصیل مشغول بوده است. اگر چه کتاب مزبور از جایگاهی رفیع نزد اهل سنت برخورداراست؛ اما منصفان و محققان از اهل سنت، به نقاط ضعفی راجع به این کتاب اشاره کرده اند. اموری ھمچون نقل به معنا، نقل احادیث مجعول، نقل حدیث از افراد مجهول و کذاب، نقل ناقص حدیث و… از نقاط ضعف این کتاب به شمار می‌آید. همچنین عدم توجه به فضایل اهل بیت را می‌توان نشان از تعصب وی دانست.
قرآن کریم به عنوان معجزه جاویدان پیامبر گرامی اسلام دربردارنده کلیات احکام و معارف است و بیان جزئیات احکام را به عهده پیامبر اکرم و جانشینان آن حضرت وا گذار کرده است از این رو برای شناخت کا مل د ین، توجه به احاد یث صادر شده از سوی آن بزرگواران از اهمیت به سزایی برخوردار است.
با وجود این، تاریخ حدیث حکایت از وقوع یک برهه تاریک زمانی دارد که همان دوران منع کتابت حدیث بود. سال‌ها بعد که چنین منعی برداشته شد، تلاش‌های فراوانی برای جمع آوری احادیث از سوی اندیشمندان شیعه و سنی صورت گرفت. در میان مجامع روایی اهل سنت، کتاب صحیح بخاری از اعتبار و منزلت ویژه ای برخوردار است؛ به گونه ای که در برخی از دیدگاه‌ها به عنوان برترین کتاب، پس از قرآن کریم از آن یاد شده است.
نگاهی به زندگی بخاری
محمد بن اسماعیل بن ابراهیم بخاری صاحب کتاب صحیح معروف به صحیح بخاری در شوّال سال 194 هجری به دنیا آمده است.4
خانواده ی وی اصالتا ایرانی و پیرو مذهب زرتشت بودند و اولین کسی که از خانواده ی او اسلام آورد، جدّ پدرش « مغیره » بود که با واسطه ی استاندار بخارا، ، « یمان جعفی » اسلام آورد.
از آنجا که مغیره و فرزندانش غلام او بودند به بخاری« جعفی » نیز می‌گفتند، بنابراین نسبت او به جعفی نسبت خویشاوندی و نسبی نبوده است. پدر بخاری در جوانی درگذشت، در این هنگام بخاری کودکی خردسال بود که در دامان مادرش رشد کرد. پدر بخاری ثروت زیادی برای فرز ندش برجای گذاشت.
در کتاب فتح الباری آمده است که بخاری در نوجوانی بینایی خود را از دست داد. مادرش، حضرت ابراهیم را در خواب دید و آن حضرت به او گفت: ای زن خداوند بینائی را به پسرت برگردانده است » صبح شد در حالی که خداو ند او را شفا داده بود و بعد از شفا یافتن در شبهای مهتابی حدیث می‌نوشت.5 بخاری در سن ده سالگی کار حفظ را آغاز کرد و کتاب‌های ابن مبارک و وکیع که از مشاهیر و محدثین قرن بودند، را حفظ کرد. وی قبل از شانزده سالگی به جمع آوری و حفظ حدیث پرداخت، تا اینکه در این شاخه به نبوغ رسید. خودش گفته است که صد هزار حدیث صحیح و دویست هزار حدیث غیر صحیح حفظ بوده است.6 وی بخشی از عمرش را در جمع آوری حدیث و گردش از شهری به شهر دیگر در پی یافتن حدیث گذراند. سرانجام ششصد هزار حدیث گرد آورد و صحیح را از بین آنان برگزید.7 بخاری سرانجام در اول شوال سال 256 در 62 سالگی، در روستای خرتنگ از توابع سمرقند به عالم باقی پیوست.8
بخاری در نگاه محدّثان اهل سنّت
به نظر محدثان اهل سنت، بخاری از موثق ترین و معروف ترین محدثان اسلام می‌باشد. ابن عماد حنبلی گوید: بخاری از هزار نفر از علماء روایت نقل کرده که همگی معتقد بودند ایمان عبارت است از: گفتار و کردار.9 محمود بن عمر عقیلی گوید: زمانی که بخاری، صحیح را تألیف کرد آن را بر احمد بن حنبل، یحیی بن معین و علی بن مدنی، عرضه کرد. آنان همه کتاب جز چهار حدیث را پسندیده و صحیح دانسته اند.10
دارالقطنی گفت: اگر بخاری نمی‌بود، مسلم نیشابوری، کتاب صحیح را نمی‌نوشت، مسلم هیچ کاری نکرد، غیر اینکه کتاب بخاری را گرفت و روی آن کار کرد و چیزهایی نیز به آن افزود.11 اعتماد محدثین نسبت به او به حدی رسید که ابوالحسن مقدسی گفت: تمام روایات صحیح از پل گذشته اند.12
کتاب صحیح بخاری در نگاه اهل سنت
ظاهرا محدثان اهل سنت اتفاق نظر دارند که بخاری اولین کسی بود که برای جدا کردن حدیث صحیح از غیر صحیح اقدام کرده است. وی ششصد هزار حدیث گرد آورد و صحیح را از بین آنان برگزید.13 بعضی از محدثان از وی نقل می‌کنند که گفت: هیچ حدیثی را در صحیح نگنجاندم، مگر اینکه قبل از آن غسل کردم و دو رکعت نماز گزاردم.14 وی شانزده سال در جستجوی حدیث بود تا این که صحیح را به اتمام رسانید.15 رشید رضا می‌گوید: احادیث صحیح بخاری بطور کلی از نظر صنعت حدیث و تحقیق، صحیح تر از دیگر مجامع حدیثی است، و صحیح مسلم نیز در رتبه ی پس از آن قرار دارد.16 محمد ابوریه می‌نویسد:
صحیح بخاری صحیح ترین کتاب، بعد از کتاب خداست.17
بررسی صحیح بخاری
به نوشته برخی محققان، تعداد احادیث صحیح بخاری به هفت هزار ودویست و هفتاد و پنج حدیث میرسد که احادیث غیر تکراری آن، چهار هزار می‌باشد.18
صحیح بخاری، دارای 9 جزء و بیش از 100 کتاب و 3450 باب می‌باشد وهمانگونه که گذشت، تعداد احادیث آن را با مکررات، 7275 و با حذف آنها به 4000 حدیث دانسته اند. تاکنون 59 شرح (تام و ناقص) بر آن نوشته اند. و تنها 11 شرح از آنها چاپ شده اند. همچنین تا به حال 28 دانشمند بر صحیح بخاری، پاورقی زده اند، و پانزده نفر، آن را طبق سلیقه ی خودشان، تلخیص نموده اند. و شانزده تن نیز بر آن، مقدمه نوشته اند.19 گر چه به نظر اهل سنت صحیح بخاری به منز له قرآن دوم است؛ و لی در عین حال برخی از محققین منصف اهل سنت گفته اند که بخاری و روات او معصوم از خطا نیست 20.
نقل به معنی
« أحیدر بن جعفر » وا لی بخارا گفت محمد بن اسماعیل روزی به من گفت چه بسا احادیثی که در بصره شنیدم و در شام نوشتم و چه بسا احادیثی که در شام شنیدم و در مصر نوشتم، به او گفتم: یا ابا عبدالله آنها را تمام نوشتی؟ وی ساکت شد21
محمد بن أزهر سجستانی می‌گوید من در مجلس سلمان بن حرب بودم »: و بخاری نیز همراه ما بود و گوش می‌داد، اما نمی‌نوشت بعضی پرسیدند که او چرا نمی‌نویسد؟ جواب دادند: و قتی به بخارا برگشت، از حفظ می‌نویسد.22
شواهدی از این دست، نشان از یک ضعف عمده در برخی از احادیث صحیح بخاری دارد که همان نقل به معنای برخی روایات است برخی محدثان نیز بر این باور بوده اند که صحیح بخاری در ثبت عین الفاظ حدیث، مقید نبوده و گهگاه نقل به معنی می‌کرده است.23
نقل حدیث مجعول
در صحیح بخاری بعضی از احادیث مجعول نیز به چشم می‌خورد، چرا که درآن احادیث، نشانه‌هایی وجود دارد که در علم درایه از علامات وضع به حساب می‌آید. از جمله آن احادیث، حدیث سحر شدن رسول خدا توسط عده ای از مردم است. این حدیث حتی از سوی برخی علمای اهل سنت مانند « محمد بن عبده » و « جصاص » مردود اعلام شده است، چرا که این حدیث صریحا با آیات قرآن در تعارض است:
نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا یسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ یسْتَمِعُونَ إِلَیکَ وَ إِذْ هُمْ نَجْوَى إِذْ یقُولُ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ رَجُلاً مَسْحُوراً 24
هنگامى که به سوى تو گوش فرا مى‏دارند ما بهتر مى‏دانیم به چه [ منظور ] گوش مى‏دهند، و [ نیز ] آن گاه که به نجوا مى‏پردازند ؛ وقتى که ستمگران گویند: جز مردى افسون‏شده را پیروى نمى‏کنید.
انْظُرْ کَیفَ ضَرَبُوا لَکَ الْأَمْثَالَ فَضَلُّوا فَلاَ یسْتَطِیعُونَ سَبِیلاً 25
ببین چگونه براى تو مثلها زدند و گمراه شدند، در نتیجه راه به جایى نمى‏توانند ببرند.
رشید رضا از مفسران معروف اهل سنت با اذعان به وجود برخی احادیث مجعول در صحیح بخاری می‌گوید: که از اصول ایمان و ارکان اسلام نیست اینکه هر مسلمانی باید به تمام احادیث صحیح بخاری اطلاع داشته باشد وآن‌ها را بپذیرد هر چند که مجعول باشد و نیز شرط صحت اسلام هم این نیست که اقرار کند به تمام آنچه که در صحیح بخاری است.26
نقل حدیث از افراد مجهول یا کذّاب
دکتر « احمد امین » بعد از ذ کر تعدادی از احاد یث بخاری که بر آن انتقاد کرده، می‌گو ید: به درستی که بعضی کسانی که بخاری از آن‌ها روا یت کرده، افراد غیر ثقه هستند.برخی محققان حدیث شناس اهل سنت، قر یب به هشتاد نفر از ر جال بخاری را افرادی ضعیف دانسته اند. احمد امین در این راستا از عکرمه یاد می‌کند. وی یادآور می‌شود که دنیا از حدیث و تفسیر او پر شده و به تحقیق که بسیاری دروغ‌ها را نیز به عنوان حدیث جعل می‌کرد؛ زیرا او مطابق خواست و نظر خوارج حرف می‌زد و نیز به جهت اینکه از فرمانروایان جایزه بگیرد احادیثی را مطابق میل آنها می‌گفت، تا آن جا که برخی حدیث شناسان اظهار کرده ا ند که عکرمه دروغگوست چیزی را که صبح می‌گوید، شب تکذیب می‌کند و مخالف آن را می‌گوید. با این حال عده ای او را توثیق کرده اند و بخاری صدق او را ترجیح داده و احادیث زیادی از او روایت کرده در حالی که مسلم نیشابوری کذب او را ترجیح داده و جز یک روایت که به آن حدیث هم اعتماد نکرده و برای تقویتش حدیثی را از سعید بن جبیر در همان مورد نقل می‌کند دیگر روایتی از او نقل نکرده است.27
نقل ناقص حدیث
بخاری بعضی از احادیث را از روی غرض به طور کامل نقل نمی‌کند مانند حدیث عمار: « ویح عمّار یدعوهم الی الجنه و یدعونه الی النّار » در صحت این حدیث ابن عبدالبر می‌گوید: این حدیث از اخبار متواتر است و از صحیح ترین احادیث می‌باشد. همچنین ا بن ا ثیر می‌گو ید: ا ین حدیث را قبل از بخاری، ابوبکر باقلانی و ابوبکر اسماعیلی اینگونه نقل کرده اند: « ویح عمّار، تقتله الفئه الباغیه؛ یدعوهم الی الجنه و یدعونه الی النّار » ابن وزیر می‌گوید: اینکه بخاری اول حدیث را ترک کرده شاید به خاطر ترس و تقیه از متعصبین باشد.28 از آنچه که گذشت، می‌توان به این نتیجه رسید که عدم نقل کامل برخی احادیث نیز از جمله نقاط ضعف صحیح بخاری است.
گفتار دوم: صحیح مسلم
ابوالحسن، مسلم بن حجاج بن مسلم قشیری نیشابوری از محدثان ایرانی اهل سنت و گردآورنده ی دومین کتاب حدیث صحیح از صحاح ششگانه است. مورخان، تولد مسلم را در سال 202 یا 204 ق در نیشابور و وفات وی را در سال 261 یا 262 در « نصرآباد » نیشابور یاد کرده اند. 29 مسلم، برای دریافت و جمع آوری حدیث، به خراسان، در حجاز، عراق، شام، مصر و دیگر جاها سفر کرد و از محدثان و مشایخ وقت، مانند محمد بن اسماعیل بخاری، احمد بن حنبل، محمد بن یحیی، اسحاق بن راهویه، محمد بن مهران، باغسان، سعد بن منصور، ابومصعب، عبدلله بن مسلمه، عمرو بن سواد، حرمله بن یحیی و دیگران، حدیث شنیده که از میان افراد یاد شده، بیش تر از محضر بخاری بهره برده است. هم چنین، گروه بسیاری نیز از مسلم روایت کرده اند که معروف ترین آن‌ها عبارتند از: ترمذی، ابوحاتم رازی، احمد بن سلمه، موسی بن هارون، یحیی بن صاعد، محمد بن مخلد، ابوعوانه، یعقوب بن اسحاق اسفراینی، محمد بن عبدالوهاب فراء، علی بن الحسین، حسین بن محمد بن زیاد قبانی، ابراهیم بن محمد بن سفیان. مسلم، به خاطر علاقه فراوانی که به گردآوری حدیث داشت، از هیچ کوششی دریغ نمی‌کرد، به طوری که پس از انزوای بخاری، علی رغم تبلیغات علیه وی، به دیدار اومی رفت و از او حدیث می‌آموخت. 30
مهمترین تالیفات مسلم
1. صحیح (جامع صحیح، صحیح مسلم، مسند مسلم)؛ 2. علل الحدیث؛ 3. المنفردات و الوحدان؛ 4. کتاب اوهام المحدثین؛ 5. طبقات التابعین؛ 6. المسند الکبیرعلی اسماء الرجال؛ 7. الاسماء والکنی؛ 8. من لیس له الا راو واحد؛ 9. اولادالصحابه؛ 10. المخضرمین؛ 11. التمییز؛ 12. افراد الشامیین؛ 13. تسمیه شیوخ مالک و سفیان و شعبه؛ 14. مشایخ الثوری؛ 15. الجامع الکبیر علی الابواب؛ 16. الاقران؛ 17. التاریخ.
دیدگاه برخی از صاحب نظران اهل سنت در باره ی مسلم
1. ذهبی (یکی از نویسندگان معروف اهل سنت) در باره ی مسلم می‌نویسد: ( هو الامام الکبیر الحافظ الحجه الصادق، ابو الحسین، مسلم بن الحجاج.31
2. ابو قریش (یکی از علمای اهل سنت) می‌گوید: سمعت محمد بن شباء، یقول: حفاظ الدنیا اربعه: ابو زرعه، بالری، و مسلم، بنیسابور و عبدلله الدارمی، بسمرقند و ( محمد بن اسماعیل، ببخارا.32
3. حافظ بن منده (یکی از علمای اهل سنت) می‌گوید: سمعت ابا علی النیسابوری الحافظ یقول: ما تحت ادیم السماء کتاب اصح من کتاب مسلم. 33 از ابو علی نیشابوری شنیدم که می‌گفت: در زیر این آسمان، کتابی صحیح تر از کتاب مسلم نیست.
تذکار
صحیح مسلم، از جعلیات و احادیث ضعیف و مخالف دستورهای عقلی و شرعی وآثار و اخبار راویان دروغ گو و تحریف، به دور نیست. این اثر با آن که در زمان امام هادی و امام حسن عسکری نوشته شده، از آنان، آثار و اخباری یاد نکرده واز فضایل امام علی و خاندان پیامبر چندان سخنی نیاورده است.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

گفتار سوم: سنن ابن ماجه
ابوعبدلله، محمد بن یزید بن ماجه ربعی قزوینی، معروف به ابن ماجه، در سال 209 ق دیده به جهان گشود ودر سال 273 ق در قزوین وفات کرد. ابن ماجه از محدثان و حافظان و دانشمندان ایرانی اهل سنت است. ابن ماجه برای نوشتن کتاب سنن خود و دریافت حدیث، به ری و عراق و مصر و شام ومکه و مدینه مسافرت کرده است.34
آثار ابن ماجه
ابن ماجه، دارای تالیفاتی است از جمله: 1 سنن؛ 2 تاریخ قزوین؛ 3 تفسیر قرآن. در باره ی سنن ابن ماجه سخن‌ها گفته اند. از ابن ماجه نقل کرده اند که کتاب سنن را به ابی زرعه ی محدث ارائه کردم، در آن نظر کرده، گفت: مرا گمان آن است که اگر کتاب سنن میان طالبان حدیث فاش گردد، از بازار صحاح دیگر، کاسته شود. برخی از دانشمندان، آن را برموطاء مالک نیز برتری داده اند. این کتاب، شامل چهار هزار حدیث در 1500 فصل است.35 در این کتاب، احادیث ضعیف نیز وجود دارد و منتقدان ایرادهایی گرفته اند در این باره، نمونه‌هایی یاد کرده اند. احادیث ساختگی ای مانند: اولین کسی که خداوند با او مصافحه می‌کند، عمر بن خطاب است و مهدی موعود، کسی جز عیسی مسیح نیست.36 و… دراین کتاب وجود دارد. به گفته ی ذهبی، در این کتاب، احادیث به دور از اعتبار، فراوان است.37
دیدگاه برخی از صاحب نظران اهل سنت
1- ذهبی می‌نویسد: محمد بن یزید، الحافظ الکبیر، الحجه، المفسر، ابو عبدلله ابن ماجه القزوینی 38
2- ابو زرعه: وقتی سنن ابن ماجه را به دست ابو زرعه دادند، پس از بررسی گفت: شاید بیش از سی حدیث ضعیف در آن نباشد و بقیه ی احادیث آن قابل اعتماد است.
گفتار چهارم: سنن ترمذی
ابوعیسی، محمد بن عیسی بن سوره بن ضحاک سلمی ضریر بوغی ترمذی، از حافظان و محدثان ایرانی اهل سنت است که در سال 200 ق در خراسان دیده به جهان گشود و در سال 279 ق در ترمذ خراسان وفات کرد. ترمذی، در قوه، ی حافظه ضرب المثل بود. برخی، ترمذی را نابینا و گروهی این نظریه را رد کرده و نابینایی را مربوط به اواخر عمر وی دانسته اند. ترمذی، برای شنیدن حدیث و بهره علمی، به عراق و حجاز سفر کرد. او، از بخاری، مسلم، اسماعیل بن موسی سدی، ابو داود سجستانی روایت کرده و گروه بسیاری نیز از او روایت کرده اند که معروفترین آن‌ها عبارت اند از: هیثم بن کلیب، مکحول بن فضل، محمد بن محبوب محبوبی مروزی.39
تالیفات ترمذی
ترمذی، در میان دانشمندان اهل سنت، نخستین کسی است که احادیث را به بخش‌های صحیح و حسن و ضعیف تقسیم کرده است؛ زیرا پیش از او، حدیث به صحیح و غیرصحیح تقسیم می‌شد. او دارای تالیفاتی است از جمله: 1 کتاب السنن؛ 2 کتاب العلل؛ 3 کتاب التاریخ؛ 4 کتاب الشمائل (که به الشمائل المحمدیه و شمائل النبی و الشمائل النبویه و الخصال المحمدیه و شمائل ترمذی معروف است)؛ 5 کتاب اسماء الصحابه؛ 6 کتاب الاسماءوالکنی.
تذکار
سنن ترمذی، به نام‌های جامع ترمذی، صحیح ترمذی، جامع صحیح، نیزمعروف است. این اثر در بردارنده ی پنج هزار حدیث نبوی است. ترمذی پس از پایان نگارش آن، برای مطالعه و بررسی و تایید آن از سوی دانشمندان خراسان و عراق وحجاز، کتاب اش را به ایشان ارائه داد و مورد تایید و پذیرش و تحسین و تشویق آنان قرار گرفت. سنن ترمذی در میان اهل سنت مورد احترام و ارزش است، چنان که عبدلله بن محمد انصاری کتاب ترمذی را نزد خود، نورانی تر از کتاب بخاری و مسلم دانسته است. 40 در مقابل این نظریه ها، نقد و انتقادهایی نیز بر این کتاب شده است؛ زیرا، وجود احادیث ساختگی، ذکر احادیث از سوی افراد غیر متعهد و گمراه، مانند خوارج و نواصب را نمی‌توان انکار کرد.41
دیدگاه برخی از صاحب نظران اهل سنت
1- ابوسعید الادریسی: او که یکی از علمای اهل سنت است، می‌گوید: محمد بن عیسی بن سوره الترمذی: الحافظ الضریر، احد الائمه الذین یقتدی بهم فی علم الحدیث، صنف کتاب الجامع و التواریخ و العلل، عالم متقی کان یضرب به المثل فی الحفظ.
2 – سمعانی (از نویسندگان اھل سنت) می‌گوید: انه امام عصره بلا مرافعه، صاحب التصانیف و انه احد الائمه الذین یقتدی به فی علم الحدیث.

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید