شبکه و شبيه سازي اجتماعي که در اين تحقيق روش بکار رفته پيمايش با استفاده از تکنيک پرسشنامه مي باشد(ابراهيمي لويه، 1380: 125). معمولا مي توان از پيمايش براي هدف هاي توصيفي، تبييني و اكتشافي استفاده كرد. از تحقيق پيمايشي عمدتا در مطالعاتي استفاده مي شود كه در آنها فرد، واحد تحليل در نظر گرفته مي شود (ببي،530:1381). بنابراين، در اين پژوهش که از روش پيمايش با تکنيک پرسشنامه انجام شده است، مراحلي مفروض است که مراحل زير براي اجراي اين تحقيق عملي شده است:
1- در اين روش بر اساس متغيرهاي استخراج شده از نظريهها، سوالاتي مطرح مي شود. بر اين اساس طرح سوالات در مراحل مختلفي انجام شده است.
2- سوالهاي مطرح شده به نسبت معرفها تنظيم شدهاند.
3- سوالهاي مطرح شده به نسبت معرف ها در يک پرسشنامه بر اساس يک ساخت منطقي جمع آوري شدهاند.
4- پرسشنامه پس از تنظيم در موارد مختلف رفع اشکال شده که حتي الامکان سعي شده يک پرسشنامه بدون نقص تهيه گردد.
5- تست مقدماتي پرسشنامه در جامعه آماري مربوطه انجام شده و خطاي موجود اعمال شده است و تغييرات لازم در زمينه بهبود ترتيب منطقي سوالات و ساخت پرسشنامه به عمل آمده است.

3-3- تعريف نظري و عملياتي متغيرهاي تحقيق
3-3-1- متغير مستقل: رسانه جمعي
تعريف نظري
ارتباط جمعي يا عمومي تعبيري است که جامعه شناسان آمريکايي براي مفهومMass Media بکار برده اند. اين واژه که از ريشه لاتينيMedia (وسايل) و اصطلاح انگليسي Mass (يا توده) تشکيل شده اند، از نظر لغوي به معناي ابزارهايي است که از طريق آنها مي‏توان با افرادي نه به طور خاص جداگانه يا با گروه‏هاي خاص و همگون، بلکه با جماعت کثير يا توده‏اي از مردم به طور يکسان دسترسي پيدا کرد. امروزه اين نوع وسايل عبارتند از روزنامه، راديو، تلويزيون، سينما، اعلانها و…(دادگران،15:1374). رسانه‏هاي جمعي در جوامع امروزي نقشي مهم در فرايند اجتماعي شدن دارند. اين رسانه‏ها با القاي اين احساس آنچه انتقال مي‏دهند همان بازتاب راستين جامعه است. مي‏توانند هنجارهاي اجتماعي را تقويت و يا آنها را مخدوش دارند(کوئن، 80:1372).
فرد اينگلس در کتاب نظريه رسانه‏ها، رسانه هاي جمعي را چنين تعريف کرده است: يک رسانه عبارت است از هر ابزاري براي برقراري ارتباطات. رسانه حامل يا واسط پيام است. او به نام خود صحبت نمي‏کند، از طريق او صحبت مي‏شود(اينگلس،34:1377). رسانه هاي جمعي امروزه به کليه وسايلي که هم جنبه اطلاع رساني و هم جنبه سرگرمي دارند، اطلاق ميشود. رسانه وسيلهاي است که فرستنده به کمک آن معنا و مفهوم مورد نظر خود(پيام) را به گيرنده انتقال مي دهد. به عبارت ديگر رسانه حامل پيام از فرستنده به گيرنده است. کتاب، روزنامه، مجله، عکس، فيلم، نوار صوتي و تصويري، راديو، تلويزيون، ماهواره و… نمونههايي از رسانه هستند(اميرتيموري، 1377: 16).
تعريف عملياتي
منظور از اين متغير ميزان استفاده پاسخگويان از تلويزيون داخلي، تلويزيون خارجي(ماهواره) و اينترنت است. از فرد خواسته مي شود که متوسط ميزان استفاده در هفته از هريک از رسانههاي مذکور به ساعت بيان کند.

3-3-2-متغير وابسته: سرمايه اجتماعي
“سرمايه”مفهومي است که باعث ايجاد سود و مزاياي آتي ميشود. اين واژه با کلمه اجتماعي آميخته ميشود و نتيجتاً ما را به روابط اجتماعي از نوعي خاص سوق ميدهد که به صورت بالقوه منجر به منابعي ميگردد که در آينده ممکن است باعث تاثيراتي بر عملکردهاي ديگر اعمال يا عرصههاي اجتماعي شود (سيپل، 170:2006). سرمايه اجتماعي گاه در معناي وسيع به کار ميرود و ثروت اجتماعي و حتي درآمد اجتماعي از آن بر ميآيد و گاه در معناي محدود، منابع و تجهيزات غير فردي و غير خصوصي را شامل ميشود. سرمايه اجتماعي آن چيزي است که با سرمايه جامعه پديد آمده و مورد استفاده همگان است (ساروخاني،685:1370). سرمايه اجتماعي به عنوان يک منبع بالقوه، شامل شبکههاي حمايت متقابل، عمل متقابل، اعتماد و تعهد ميگردد (مرکز آمار استراليا، 3:2000). در اين پژوهش سرمايه اجتماعي در سه بعد(اعتماد اجتماعي، مشارکت اجتماعي و شبکه روابط و پيوندهاي اجتماعي) سنجيده خواهد شد:

3-3-2-1- اعتماد
تعريف نظري
اعتماد يکي از اجزاي اصلي سرمايه اجتماعي است. اعتماد عنصر اختياري و آگاهانه است که مستلزم پيش بيني رفتار يک بازيگر مستقل است. اعتماد همکاري را تسهيل مي کند و يکي از عناصر ضروري تقويت همکاري است. اعتماد همانند يک منبع اخلاقي است که ذخيره آن در حين استفاده به جاي کاهش، افزايش مي يابد و در صورت عدم استفاده کاهش مي يابد(پاتنام، 1379: 290-292). پاتنام در تعريف اعتماد بيان مي دارد که ” شما براي انجام کاري صرفا به دليل اين که فردي(يا نهادي) مي گويد آن را انجام خواهد داد به او اعتماد نمي کنيد. بلکه شما تنها به اين دليل به او اعتماد مي کنيد که با توجه به شناختتان از خلق و خوي او، انتخاب هاي ممکن او، تبعاتشان و توانايي او حدس مي زنيد که او انجام اين کار را برخواهد گزيد”(پاتنام، 1380: 292). در ادبيات سرمايه اجتماعي؛ چهار نوع اعتماد قابل تشخيص است:
1- اعتماد به نزديکان يا در روابط بين شخصي: اين اعتماد حاصل روابط مستقيم و چهره به چهره ميان اعضاء جامعه است.” باريک ترين شعاع اعتماد در بين اعضاي خانواده است که فضايي مملو از صميمت و نزديکي بر آن حاکم است. اين اعتماد معطوف به افرادي است که آنها را به اسم مي شناسيم و با آنها به عنوان دوست، همسايه، همکار و شريک تجاري رابطه چهره به چهره داريم(زتومپکا، 1999: 42).
2- اعتماد تعميم يافته يا عام: اين نوع اعتماد در سطحي گسترده تر از خانواده، دوستان و آشنايان قرار مي گيرد.
3- قابليت اعتماد به عموم؛ اعتمادي است که نسبت به غريبه ها و افراد ناآشنا تعميم مي يابد و اغلب بر مبناي انتظارات رفتار يا يک احساس از هنجارهاي مشترک ايجاد مي شود.
4- اعتماد مدني يا نهادي: در جامعه مدرن الزاما دو سوي فرايند ارتباط را ارتباط گران انساني تشکيل نمي دهند، بلکه انسانها گاهي با کنشگران غيرفردي ارتباط برقرار مي کنند. به اين ترتيب شکل ديگري از اعتماد مطرح مي شود که متوجه ساختارهاي غير شخصي است. در اين مورد دو نوع اعتماد مدني و اعتماد نهادي اشاره شده است. اعتماد نهادي به نهادهاي رسمي دولتي و اعتماد مدني به نظامهاي تخصصي مربوط است(ستين، 2001: 25-26).

تعريف عملياتي
اعتماد به نزديکان يا اعتماد بين شخصي: اين نوع اعتماد از طريق پرسشهايي در خصوص اعتماد به اعضاي خانواده و نزديکان مورد سنجش قرار مي گيرد. گويه زير براي سنجش اعتماد شخصي مورد استفاده قرار مي گيرد:
– به هريک از گروهايي زير چقدر اعتماد داريد؟
الف) اعضاي خانواده، ب)خويشاوندان، ج) دوستان، د) همسايگان، ه) همکاران
گزينههاي اين گويه به صورت يک طيف پنج قسمتي از هرگز تا هميشه طراحي شده اند که نمرات آن از يک تا پنج اندازه گيري خواهد شد:
اصلا=1؛ کم=2؛ تا حدودي=3؛ زياد=4؛ خيلي زياد=5
اعتماد تعميم يافته: سنجش اين نوع اعتماد بواسطه کار پاتنام(1995) انجام گرفته است. اين گويه به شرح زير است:
در کل با اين عبارات موفقيد:
-فکر مي کنيد به اکثريت مردم تا چه حد مي توان اعتماد کرد؟ هيچ ( 2-خيلي کم ( 3-کم( 4- زياد( 5-خيلي زياد(
-نظر شما درباره اين جمله که :”اکثر مردم صادقند” چيست؟1- کاملا مخالفم( 2- مخالفم( 3- نه موافقم نه مخالفم( 4- موافقم( 5- کاملا موافقم(
قابليت اعتماد به عموم(اعتماد به غريبهها): دوگويهي زير براي سنجش قابليت اعتماد به عموم مورد استفاده قرار مي گيرد:
اگر کيف پول خود را که در آن پول نيز هست گم کنيد، فکر مي کنيد تا چه ميزان يکي از همسايگان به شما کمک مي کند تا آن را پيدا کنيد؟
پاسخ گويه فوق به اين صورت است: 1- خيلي کم( 2- کم( 3- متوسط( 4- زياد( 5- خيلي زياد(
خوشفر(1387) نيز از گويه فوق استفاده کرده است.

3-3-2-2- شبکه روابط اجتماعي و پيوندهاي خانوادگي
تعريف نظري
شبکه روابط و پيوندهاي اجتماعي به عنوان يکي از ابعاد اصلي مفهوم سرمايه اجتماعي در تعريف ما از سرمايه اجتماعي ما گنجانده شده است. اين بعد از سرمايه اجتماعي بوسيله شبکه هاي اجتماعي مورد تعريف و سنجش قرار مي گيرد. در چارچوب تحليل شبکه اي، منظور از سرمايه اجتماعي يعني شبکه هاي اجتماعي که از طريق آنها دسترسي به منابع اجتماعي امکان پذير مي شود. پاتنام(1998) بين شبکه هاي رسمي و غير رسمي تمايز قايل مي شود.
* شبکه هاي رسمي: شبکه هاي رسمي شامل آن دسته از روابط و پيوندهايي است که افراد را به موسسات و نهادهاي رسمي مانند سازمانهاي داوطلبانه و نظاير آن مرتبط مي کند. شبکه هاي مشارکت مدني که توسط پاتنام نيز مطرح شدهاند، معرف مناسبي براي سنجش شبکه هاي رسمي فرد محسوب مي گردد.
* شبکه هاي غير رسمي: شامل پيوندها و روابط است که افراد جامعه را به نهادهاي غير رسمي مانند شرکت در فعاليتهاي جمعي و همچنين اندازه و ظرفيت شبکه مرتبط مي سازد. پيوند بين اعضاي خانواده، خويشاوندان، دوستان و همسايگان از اين نوع مي باشند.
تعريف عملياتي
در پژوهش حاضر، متغير شبکه روابط و پيوندهاي اجتماعي در بعد غير رسمي سنجيده شده است. براي سنجش شبکه هاي غير رسمي افراد از دو مولفه استفاده مي شود: اول ميزان شرکت فرد در فعاليتهاي جمعي مانند مراسم جشن و عروسي يا عزاداري و کارهاي تفريحي و معاملات اقتصادي که افراد را به يکديگر پيوند مي دهد، و دوم وسعت شبکه دوستان و همسايگان.
الف- شرکت در فعاليتهاي جمعي: در اين مولفه از فرد خواسته مي شود که ميزان شرکت خود را طي يک سال گذشته در فعاليتهاي جمعي مربوط به افراد و گروههاي اجتماعي مشخص نمايد. اين گروهها عبارتند از: اعضاي خانواده، فاميل و خويشاوندان، دوستان و آشنايان، همسايگان، اهالي محله، همکاران(فقط شاغلين)، افراد هم قوم و هم مذهب، همشهريها و مردم عادي جامعه. براي اندازه گيري اين مولفه از يک طيف پنج قسمتي استفاده مي شود که تعداد دفعات شرکت فرد در فعاليتهاي جمعي به صورت کمي لحاظ شده، به شرح زير است: 1تا 2بار=کم، 3-4بار= تا حدودي، 5-6 بار= زياد، 7بار و بيشتر=خيلي زياد.
ب- شبکه دوستان و همسايگان: براي سنجش اين متغير از دو گويه زير استفاده شده است:
– وضعيت سکونت: از پاسخگو خواسته مي شود که دوري يا نزديک محل سکونت خود را از محل سکونت افراد و گروههاي زير در يک سال گذشته مشخص کند: اعضاي خانواده، فاميل و خويشاوندان، دوستان، همسايگان و همکاران. در اين تحقيق، فاصله نزديك عبارتست از 15 تا 20 دقيقه پياده‌روي يا 5 تا 10 دقيقه با وسيله نقليه تا مقصد.
– دفعات رفت و آمد: از فرد خواسته مي شود که دفعات رفت و آمد خود را با افراد و گروههاي زير در يک سال گذشته بيان کند: اعضاي خانواده، فاميل و خويشاوندان، دوستان، همسايگان و همکاران.
براي اندازه گيري اين مولفه از يک طيف پنج قسمتي استفاده مي شود که دفعات رفت و آمد به شرح زير لحاظ شده است: هرروز، هفتگي، ماهانه، ساليانه، هرگز.

3-3-2-3-مشارکت اجتماعي
تعريف نظري
مشارکت اجتماعي ايجاد فرصتهايي براي قادر ساختن همه اعضاي جامعه براي همکاري فعالانه، نفوذ بر فرآيند توسعه، و سهيم شدن در منافع حاصل از توسعه است(ميجلي و همکاران، 1989: 23). هلي(1997) نيز مشارکت اجتماعي را به صورت مشارکت افراد در فعاليت گروههاي خارج از خانواده، عرصه سياسي و محيط کار(احزاب سياسي، اتحاديهها و گروههاي فشار) تعريف مي کند. با توجه به تعريف هلي(1997) مي توان گفت مشارکت اجتماعي عبارت است از هر گونه کنش متقابل دواطلبانه، آگاهانه و جمعي افراد و گروهها در فعاليتهاي

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید